netherlandsnl
SI Opener: Strijd tegen opioïdenmisbruik vraagt om sterkere ethiek binnen gezondheidszorg

SI Opener: Strijd tegen opioïdenmisbruik vraagt om sterkere ethiek binnen gezondheidszorg

29-10-2020 | SI Opener
De gezondheidszorg wordt vaak gezien als een goede sector om in te beleggen. Niet alleen vanwege het rendement, maar ook met het oog op de impact. Toch kampt ook deze sector met de nodige problemen, zoals het forse gebruik en misbruik van opioïden.
  • Masja Zandbergen - Albers
    Masja
    Zandbergen - Albers
    Head of sustainability integration
  • Anouk in 't Veld
    Anouk
    in 't Veld
    Active Ownership Specialist

In het kort

  • In 2018 kostte de opioïdencrisis in de VS USD 696 miljard, 3,4% van het bbp
  • Radicale veranderingen zijn noodzakelijk, met een grotere rol voor de publieke sector
  • Daarnaast moet de innovatie, governance en bedrijfsethiek worden verbeterd

Opium en afgeleide producten daarvan worden al eeuwenlang gebruikt. Een doorbraak in de palliatieve geneeskunde in de jaren 90 van de vorige eeuw heeft echter geleid tot een wereldwijde crisis in de gezondheidszorg, met een ongekende impact op de maatschappij en de economie. Sindsdien heeft het gebruik van nieuwe opioïden als medicatie geleid tot misbruik op grote schaal – met alleen al in de Verenigde Staten (VS) meer dan 200.000 sterfgevallen door een overdosis in slechts acht jaar tijd.

Het grote publiek heeft hierdoor nog een reden om de farmaceutische industrie te wantrouwen. Om het vertrouwen in de gezondheidszorg te herstellen moeten we ook buiten de sector kijken en stilstaan bij de rol van publieke gezondheidsorganisaties om zulke gevaarlijke situaties in de toekomst te voorkomen.

Ontdek de nieuwste inzichten op het gebied van duurzaamheid
Ontdek de nieuwste inzichten op het gebied van duurzaamheid
Aanmelden

De impact van de opioïdencrisis

Het doel van de medische industrie is om patiënten beter te maken, maar soms gebeurt juist het tegenovergestelde. Het misbruik van opioïden – medicatie bedoeld om het leven van ernstig zieke mensen te verbeteren – heeft geleid tot veel sterfgevallen en hoge economische kosten.

In 2017 gebruikten wereldwijd 53,4 miljoen mensen opioïden, waarvan 80% in de VS. Naar schatting hebben ruim twee miljoen daarvan last van aandoeningen door misbruik. Het gaat daarbij om zowel voorgeschreven medicatie als niet-medische opioïden, zoals heroïne en fentanyl. Tussen 1999 en 2017 stierven 218.000 mensen aan een overdosis. Dat is hoog vergeleken met het aantal sterfgevallen door ongevallen met motorvoertuigen en schietincidenten, maar relatief laag als je kijkt naar het aantal doden dat roken direct of indirect veroorzaakt.1

Alleen al in de VS kostte de opioïdencrisis in 2018 naar schatting USD 696 miljard – oftewel 3,4% van het bbp – en meer dan USD 2,5 biljoen in de periode van 2015 tot 2018.2 In deze cijfers zijn ook de waarde van verloren levens en de gestegen kosten voor gezondheidszorg en verslavingszorg meegerekend, evenals de kosten voor strafrechtelijke procedures en het verlies aan productiviteit.

Al met al vormt de opioïdenepidemie een ernstige belemmering om het derde Duurzame Ontwikkelingsdoel (Goede gezondheid en welzijn) te realiseren, en dan vooral subdoel 3.5 over de preventie en behandeling van misbruik van verdovende middelen. Met oneerlijke marketingpraktijken en kwesties rond bedrijfsethiek en concurrentie schenden flink wat farmaceutische bedrijven zowel het Global Compact van de VN als de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen.

Beleggers hebben door de opioïdencrisis te kampen met aanzienlijke volatiliteit. Die is een afspiegeling van de toegenomen onzekerheid en de grotere kans dat deze bedrijven hoge bedragen moeten betalen om gerechtelijke procedures te schikken met duizenden eisers. Denk daarbij aan staten, provincies, gemeenten, zorgaanbieders, verzekeringsmaatschappijen en overheidsinstanties.

Van pijnbestrijding naar wijdverbreide verslaving

De oude beschavingen in Perzië, Egypte en Mesopotamië verbouwden allemaal de opiumpapaver, die al lang bekend staat om zijn kalmerende en pijnstillende effecten. De afgelopen twee eeuwen wonnen opium en afgeleide producten ook aan populariteit in de westerse wereld. Daar werden en worden ze gebruikt in steeds hogere concentraties, zowel legaal als illegaal.

Tegenwoordig worden opioïden voornamelijk voorgeschreven voor kortstondig gebruik om pijn te verlichten bij zwaar letsel of na een operatie. Soms worden ze echter ook gebruikt door mensen met ernstige en chronische pijn, zoals kankerpatiënten. Tot de meest voorgeschreven opioïden behoren morfine, oxycodon (beter bekend als OxyContin) en hydrocodon.

Deze opioïden vallen onder Schedule III van de Amerikaanse Controlled Substance Act, wat betekent dat de kans op fysieke en psychische afhankelijk klein tot gematigd is. Algemeen wordt aangenomen dat kortstondig gebruik van opioïde pijnstillers veilig is, maar patiënten die langere tijd opioïden gebruiken kunnen last krijgen van negatieve bijwerkingen. Als regelmatige gebruikers tolerantie voor het medicijn ontwikkelen, wordt de dosis verhoogd. Of de patiënten stappen over op sterkere opioïden, zoals fentanyl (Schedule II) of heroïne (Schedule I).

Sinds de jaren 90 van de vorige eeuw neemt het gebruik van opioïden toe. Voorschrijvende artsen en farmaceutische bedrijven begonnen toen garanties te bieden voor hun producten, en ze gingen deze ook aanbevelen aan niet-kankerpatiënten. Vanaf dat moment is het gebruik van farmaceutische opioïden voor medische doeleinden verdubbeld. De laatste golf begon in 2013, met een sterke toename van het gebruik van fentanyl. Tussen 2013 en 2016 is het aantal sterfgevallen door fentanyl in de VS met ca. 113% per jaar gestegen.3

Een holistische benadering voor de epidemie

De publieke opinie is vaak zeer negatief over grote farmaciebedrijven, omdat ze opioïde pijnstillers ontwikkelen en distribueren. Deze controverse is ontstaan doordat deze bedrijven zich bezighouden met oneerlijke marketingpraktijken. Ook kwesties rond bedrijfsethiek spelen hierin een rol. Denk bijvoorbeeld aan het op een clandestiene manier stimuleren van artsen om hun producten voor te schrijven in plaats van die van de concurrentie.

Op het moment van schrijven hebben enkele producenten en distributeurs van geneesmiddelen ermee ingestemd om miljarden aan schikkingen te betalen. Daarnaast lopen er nog talloze rechtszaken. Deze schikkingen lijken echter voor slechts een fractie van de veroorzaakte schade te staan. Beleggers zijn relatief traag in het verantwoordelijk houden van bedrijven voor oneerlijke marketing van medicijnen en oneerlijke distributiepraktijken. Zo is Investors for Opioid Accountability pas in 2017 opgericht, waarna controverses langzaam maar zeker onder de aandacht kwamen van dataleveranciers, en beleggers die konden meenemen in hun analyses.

Zonder af te doen aan de medische voordelen van opioïden voor een bepaalde groep patiënten en de onverdedigbare wanpraktijken van farmaceutische bedrijven, pleiten wij gezien de complexe situatie met tal van belanghebbenden voor een meer holistische benadering voor het analyseren van de epidemie.

Ten eerste spelen regeringen een belangrijke rol in het goedkeuren en reguleren van de distributie van geneesmiddelen. Dat maakt ze gevoelig voor beïnvloeding door lobbyisten voor de sector en door patiëntenorganisaties. Deze organisaties spelen een belangrijke rol in het promoten van opioïden en worden deels beïnvloed door farmaceutische bedrijven. Ten tweede zijn huisartsen een belangrijke factor met betrekking tot het voorschrijven van opioïde medicijnen. Interessant genoeg blijkt uit onderzoek dat artsen die zijn opgeleid aan een hoog aangeschreven universiteit, jaarlijks veel minder opioïden voorschrijven dan artsen van minder hoog aangeschreven universiteiten. Dat onderstreept het belang van permanente educatie.4

Daarnaast is in deze crisis ook een rol weggelegd voor externe partijen, zoals consultants, geneesmiddelendistributeurs en -onderzoekers. Die moeten hun verantwoordelijkheid nemen in de bestrijding van deze crisis. Tot slot moeten we er rekening mee houden dat het zorgstelsel in ieder land anders is. Prijzen, regelgeving en culturele kwesties zijn allemaal essentiële factoren met een mogelijke impact op de hevigheid van zo'n epidemie.

Licht aan het einde van de tunnel?

Vooralsnog hebben we de opioïdenepidemie niet kunnen stoppen. Covid-19 beperkt de toegang tot behandelingen en maakt het voor patiënten moeilijk om een oplossing te vinden voor hun verslaving. Toch wordt er steeds meer aandacht besteed aan preventie, waarbij het vizier in toenemende mate wordt gericht op ondersteunde behandelingen zonder gebruik van medicijnen, zoals cognitieve therapie. Met dat in het achterhoofd moet gezegd worden dat er aanvullend onderzoek nodig is naar preventie, onder meer om een beter beeld te krijgen van de oorzaak van chronische en episodische pijn. Daarnaast moeten de drijfveren in bedrijfsmodellen worden aangepast om het onnodig voorschrijven van opioïden te beperken.

In ruimere zin zou je je kunnen afvragen of we wel genoeg weten over de daadwerkelijke kosten van medicijnen. Het is belangrijk dat bedrijven initiatieven voor controleerbaarheid en transparantie steunen, zodat beleggers weloverwogen beslissingen kunnen nemen. Bedrijfsethiek is een materiële kwestie in de sector gezondheidszorg, evenals het vermogen om te innoveren en productkwaliteit te garanderen.

We zien in dat de opioïdencrisis een verontrustende situatie heeft veroorzaakt die vraagt om een holistische benadering. Zo'n benadering maakt een grondige analyse mogelijk van de financiële risico's, de fundamentele impact en de relatieve waarde van opioïden voor de samenleving.

Door ESG-factoren te integreren in het besluitvormingsproces voor onze beleggingen beoordelen we bedrijven in de gezondheidszorg op basis van hun prestaties op het gebied van bedrijfsethiek, corporate governance en innovatie. Bedrijven met een sterke ethiek en governance en bedrijven die investeren in onderzoek & ontwikkeling en efficiënt innoveren worden beloond met een hogere waardering.

Via engagement vragen we bedrijven om:

  • transparant te zijn over zowel positieve als negatieve testresultaten
  • directe en indirecte lobbypraktijken via externe organisaties te identificeren
  • te werken aan een betere kwantificering van de effectiviteit van hun producten
  • resultaten op te nemen in verslaglegging; het succes van een medicijn moet niet alleen gemeten worden aan de hand van de winst, maar ook op basis van de impact op de maatschappij en het milieu
  • over te stappen op een op waarde gebaseerd bedrijfsmodel.

Daarnaast vinden we dat andere belanghebbenden binnen de gezondheidszorg in dezelfde mate verantwoordelijk gehouden moeten worden. Zij moeten transparant onderzoek en betere gegevensverzameling ondersteunen voor de ontwikkeling van strategieën gericht op behandelingen op basis van bewijs. Het belang van de patiënt moet natuurlijk altijd vooropstaan.

Er is sectoroverschrijdende, interdisciplinaire samenwerking en innovatie nodig om de medische uitdagingen van dit moment het hoofd te bieden. Uiteindelijk moeten we erop kunnen vertrouwen dat het hele ecosysteem van de gezondheidszorg zich volledig inzet in het beste belang van patiënten en de maatschappij.

1 Centers for Disease Control and Prevention (CDC), 2019
2 White House Council of Economic Advisers (CEA), 2019
3 Centers for Disease Control and Prevention (CDC), 2019
4 Schnell & Currie (2018)
5 Bedrijfsmodellen waarbij de kwaliteit en de effectiviteit van de medicijnen (met betrekking tot de resultaten voor de gezondheid van patiënten) voorop staat.

SI Opener
SI Opener
Zien is geloven.
Lees alle artikelen