netherlandsnl
Op weg naar een nóg beter pensioenstelsel

Op weg naar een nóg beter pensioenstelsel

04-04-2018 | Visie

Het nieuwe kabinet zet in op een hervorming van het stelsel in 2020. Het is prima mogelijk om in dat nieuwe stelsel de solidariteit te behouden, terwijl de flexibiliteit voor individuele deelnemers toeneemt.

In het kort

  • Persoonsgebonden pensioen gaat niet ten koste van solidariteit
  • Langlevenrisico wordt gedeeld door alle deelnemers
  • Bufferopbouw bij overgang naar een nieuw stelsel is een uitdaging

De hervorming van het pensioenstelsel is een onderwerp dat al speelt sinds de kredietcrisis. De SER heeft in 2015 een belangrijke stap gezet met de publicatie van het ‘Toekomst Pensioenstelsel’ rapport. Onlangs nodigde Robeco Theo Nijman uit om samen met enkele specialisten en een kleine kring klanten vooruit te blikken op de veranderingen die de pensioensector mogelijk gaat doormaken. Nijman is hoogleraar Pensioenbeheer en Risicomanagement aan Tilburg University en directeur van Netspar, een instituut waarin Robeco participeert.

Een terugkerend thema in de presentatie van Nijman en de discussie die daarop volgde, was de solidariteit die zo kenmerkend is voor het huidige stelsel. Het nieuwe stelsel introduceert waarschijnlijk persoonsgebonden pensioenpotjes. Deze potjes maken het mogelijk om de asset mix meer af te stemmen op de leeftijd en voorkeuren van individuele deelnemers.

Persoonsgebonden pensioenpotjes hoeven niet ten koste te gaan van solidariteit. Sociale partners willen veel van de huidige solidariteit behouden. Zo zal er nog steeds door het fonds collectief belegd worden, kan het langlevenrisico gedeeld worden door alle deelnemers in het fonds en worden andere risico’s, zoals vroegtijdig overlijden, ook nog steeds gezamenlijk gedragen. Een belangrijk instrument om die solidariteit te realiseren is een buffer voor het opvangen van periodes met tegenvallende rendementen.

Ontdek de nieuwste inzichten
Ontdek de nieuwste inzichten
Aanmelden

Buffer opbouwen en onderhouden

De buffer kan worden aangesproken of aangevuld als het jaarrendement buiten een vooraf bepaalde bandbreedte van bijvoorbeeld -5% tot +10% ligt. Waarschijnlijk zal de buffer alleen gelden voor de zogeheten returnportefeuille, die bestaat uit aandelen en andere risicovolle activa. De rendementen van de matchingportefeuille worden namelijk gereflecteerd in de rendementen van de (toekomstige) verplichtingen.

Met een buffer kan de impact van uitschieters (zowel naar boven als naar beneden) gespreid worden over de verschillende potjes. De bandbreedte kan zodanig gekozen worden dat de buffer zich geleidelijk vult. Hierdoor ontstaat er een collectieve pot voor slechte beleggingsjaren. Jongeren die beginnen en voor een groot deel in de returnportefeuille beleggen, kunnen bij slechte jaren aansprak doen op deze buffer. Zij profiteren hierdoor van wat oudere deelnemers hebben opgebouwd in de buffer.

Hier staat tegenover dat de jongeren naar verwachting gedurende hun pensioenopbouw op hun beurt weer bijdragen aan de buffer. De solidariteit met de volgende generatie blijft hierdoor behouden. Maar in hoeverre is deze buffer solidair voor een oudere? Oudere deelnemers bouwen waarschijnlijk hun allocatie naar de returnportefeuille geleidelijk. In  het begin kunnen deelnemers weinig beroep op de buffer doen. Die moet immers eerst worden opgebouwd.

Pensioenopbouw beter afstemmen

De opbouw van een buffer na de overschakeling naar een nieuw stelsel is een punt van aandacht. Een mogelijke oplossing is om in de beginfase toe te staan dat de buffer negatief wordt. Dit is echter onwaarschijnlijk, omdat het ten koste van het vertrouwen van deelnemers kan gaan. Een andere mogelijkheid is om te starten met een deels gevulde buffer. Het initieel vullen van de buffer raakt een andere belangrijke vraag. Hoe gaat de mogelijke overgang van het oude naar het nieuwe systeem er uit zien voor de eerder opgebouwde rechten? Wordt een deel van de rechten in de buffer geplaatst?

Kortom, de aanpassing van het pensioenstelsel levert veel lastige vragen op. Uit de vooruitblik van Nijman komt naar voren dat ¬ mede door de inspanningen van Netspar – er wel degelijk antwoorden te vinden zijn op deze vragen. Het is in principe mogelijk om pensioenopbouw meer af te stemmen op individuele deelnemers en tegelijkertijd solidariteit te behouden. De gewenste hervorming van het pensioenstelsel lijkt dan ook goed haalbaar.

Gerelateerd aan dit artikel: