belgienl
Grafiek van de Week

Grafiek van de Week

16-11-2018 | Visie

Te weinig, te laat

  • Peter van der Welle
    Peter
    van der Welle
    Strategist

Voorkom afleiding, rij mono. Het motto van de huidige verkeersveiligheidscampagne in Nederland kan zomaar voor een degelijk beleggingsadvies doorgaan. Stijgende rentes, Italië, Brexit, de impasse tussen China en de VS over handel, kelderende olieprijzen. Het zijn de thema’s die de headlines bepalen en tegelijkertijd beleggers zodanig kunnen afleiden dat langetermijnbeleggingsdoelen uiteindelijk niet gehaald worden.

Tactisch bijsturen kan weliswaar opportuun zijn, maar sturen op langetermijnrendement vereist vooral een gezonde focus op de vooraf uitgezette route. De routekaart voor de belegger wordt uiteindelijk niet bepaald door het vigerende beurssentiment, maar eerder door de verwachte ontwikkeling van de conjunctuurcyclus en het reactieve beleid van centrale banken.

Er is een stevige consensus dat we in een late fase van een globale economische expansie zijn aanbeland. Markten anticiperen gewoontegetrouw op belangrijke omslagpunten in de conjunctuurcyclus en hoewel we pas later, met de wijsheid van achteraf, kunnen vaststellen of we inderdaad in een late fase van hoogconjunctuur zitten, zijn beleggers inmiddels druk op zoek naar indicaties die wijzen op een aanstaande recessie en de bijbehorende bear market in risicovolle beleggingen.

Vege tekenen en struikelblokken

Vanuit die mind set worden kelderende olieprijzen al snel geduid als een veeg teken van mondiale vraaguitval en stijgende rentes als een struikelblok voor aandelenmarkten.

Source: Thomson Reuters Datastream, Robeco

Er is echter een thema dat afgelopen tijd geen krantenkoppen heeft opgeleverd en dat duidt erop dat de expansie nog een aantal kilometers voor de boeg heeft: productiviteitsgroei. De grafiek laat de groei in de arbeidsproductiviteit van de VS zien afgezet tegen een index die het wereldwijde investeringsklimaat weergeeft. De productiviteitsgroei lijkt met een zeer ruime vertraging de kapitaalsinvesteringen van bedrijven te volgen.

De turquoise lijn, die de kapitaalsinvesteringen weergeeft, loopt bijna drie jaar voor op de ontwikkeling van de productiviteit! Het was dan ook de latere Nobelprijswinnaar Solow die in de jaren ’80 opmerkte dat “you can see the computer age everywhere except in the productivity statistics.” Het kost kennelijk aardig wat tijd voor bedrijven en werknemers om nieuwe technologie- en werkmethoden volledig eigen te maken en daadwerkelijk te benutten.

Ontdek de nieuwste inzichten
Ontdek de nieuwste inzichten
Aanmelden

Productiviteitsgroei

Opvallend is dat we de turquoise lijn sterk zien oplopen. Reden hiervoor is dat er inmiddels een tendens is ontstaan in het bedrijfsleven richting hogere investeringen in machines en nieuwe technologie (denk aan kunstmatige intelligentie, blockchain etc.) ten opzichte van het aantal gewerkte uren door werknemers (capital deepening). Bezettingsgraden zijn opgelopen en zeer krappe arbeidsmarkten (met name in de VS) maken substitutie van (uurder wordende arbeid richting kapitaal weer aantrekkelijk.

Uit de stijging van de kapitaalinvesteringen zou je kunnen afleiden dat er dan toch eindelijk een productiviteitsspurt in het verschiet ligt en voortgaande digitalisering zich gaat uitbetalen. Dat zou goed nieuws zijn voor bedrijven, omdat dit de arbeidskosten per eenheid product kan drukken en de winstgroei op peil houdt. Een voortzetting van het florissante winstbeeld (S&P 500 winstgroei 28% j-o-j in Q3!) is de kurk waarop de aandelenmarkt in toenemende mate drijft.

Niet alleen in boardrooms zou dan een zucht van opluchting klinken, maar ook onder centrale bankiers. Productiviteitsgroei verhindert oververhitting van de economie en inflatiedruk, waardoor centrale bankiers minder voortvarend naar renteverhogingen hoeven te grijpen en de economische expansie zodoende een langere levensduur krijgt.

Positieve ontwikkeling

Bovenstaande grafiek laat de schulden van Amerikaanse huishoudens zien als percentage van het BBP. Hieruit valt af te lezen dat waar de schulden vanaf het begin van dit millennium veel harder begonnen te stijgen dan de langetermijntrend (wat uiteindelijk via een financiële omweg leidde tot het uitbreken van de financiële crisis), de schulden in de afgelopen tien jaar in rap tempo zijn afgenomen. Je kunt je afvragen of een stijgende langetermijntrend in het percentage schuld acceptabel is, maar hierbij dient in acht te worden genomen dat ook de bezittingen van huishoudens flink zijn gestegen. Dit komt vooral door een sterke stijging van de huizenprijzen en de aandelenmarkten in de laatste jaren. Maar dan nog, een flink dalende trend in de schuld van huishoudens is altijd een positieve ontwikkeling.

Zijn er dan geen risico’s? Uiteraard wel. Met name een snel oplopende rente kan de bestedingsdrang van Amerikaanse consumenten dempen. De 30-jaars hypotheekrente staat inmiddels in de buurt van de 5%, en de hypotheeklasten nemen toe. Toch zijn de huidige hypotheekrentes, net als vele andere renteniveaus, historisch gezien nog laag. In het verlengde hiervan kan een inzakkende huizenmarkt de consumentenbestedingen drukken. Maar momenteel zijn de fundamenten van de Amerikaanse huizenmarkt gewoon goed. Nee, de risico’s komen meer vanuit andere hoeken. Zo hebben bedrijven, in tegenstelling tot consumenten, wel veel meer schulden opgebouwd en kan een escalatie van de handelsoorlog tussen China en de VS het sentiment onder druk zetten. Voorlopig blijft de confident consumer echter een belangrijke motor voor de Amerikaanse groei.

Te weinig, te laat

Echter, het voorsorteren richting een defensiever profiel binnen risicovolle beleggingen door beleggers is wel te begrijpen. De welkome afleiding die productiviteitsgroei kan geven is waarschijnlijk een typisch geval van “te weinig en te laat”. De Amerikaanse economie ligt vol op stoom en de Fed laat signalen van oververhitting komend jaar niet onbeantwoord, vanuit de gedachte dat komende jaren de aanbodzijde van de economie zich weleens gunstiger kan ontwikkelen.

De centrale bank gaat met renteverhogingen de vraagzijde uiteindelijk afremmen. De matrixborden van de wereldeconomie staan zeker nog niet op rood, maar het moment dat de linkerbaan verlaten dient te worden nadert.

Gerelateerd aan dit artikel:

Disclaimer

De informatie op deze website is uitsluitend bedoeld voor professionele partijen. Een professioneel belegger is: een belegger die beroepsmatig over voldoende kennis, deskundigheid en ervaring beschikt om de financiële risico’s van de zelf genomen beleggingsbeslissing(en) adequaat in te schatten.

Bezoekers van deze website dienen zich ervan bewust te zijn dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor naleving van alle in hun eigen land geldende wetten en voorschriften.

Door op Akkoord te klikken, bevestigt u dat u een professionele belegger bent. Indien u op Niet akkoord klikt, wordt u doorverwezen naar de omgeving voor particulieren.

Niet akkoord