netherlandsnl
VS – smeltkroes van kansen in combinatie met patstelling

VS – smeltkroes van kansen in combinatie met patstelling

17-10-2016 | Visie

De nieuwe president van de VS krijgt het lastig om een duidelijke koers te varen, omdat het land een smeltkroes is van kansen in combinatie met een politieke patstelling, zegt hoofdeconoom Léon Cornelissen.

In het kort

  • Inflatie en rente bepalen economische toekomst van de VS
  • Verkiezingen in november spelen een bepalende rol
  • Olieprijs blijft belangrijk omdat de schalierevolutie doorzet

Volgens Cornelissen zijn er vier bepalende factoren voor de toekomst van de VS: 1) de rente en de inflatie; 2) de mogelijkheid fiscaal en monetair beleid in te zetten om een recessie te vermijden; 3) de revolutie van schalieolie en de daaraan gerelateerde olieprijs; en 4) de uitkomst van de presidentsverkiezing en de verkiezing voor het Congres op 8 november.

Veel hangt af van wie de nieuwe president wordt. De uitkomst is hoe dan ook historisch, want de Democratische kandidaat Hillary Clinton zou de eerste vrouwelijke president zijn en haar Republikeinse rivaal Donald Trump zou de eerste zakenman van buiten de gevestigde politieke orde zijn, zegt Cornelissen.

“De Amerikaanse economie kende een zwakke eerste helft van 2016, maar laat nu verbetering zien met aantrekkende banengroei en stijgende loongroei”, zegt hij. “Er zijn twee punten die zorgen baren. Het eerste punt van zorg is het timide herstel sinds de val van Lehman Brothers en de inzakkende arbeidsproductiviteit – volgens sommigen een structureel probleem, maar dat betwijfel ik.”

‘Het sentiment is nog zwak en bedrijven blijven voorzichtig’

“Het tweede punt is dat er te weinig wordt geïnvesteerd. Er valt over te discussiëren of dit komt door de zwakke groei, maar feit is wel dat het sentiment nog zwak is en dat bedrijven voorzichtig blijven. De oorzaak ligt deels in het lamgelegde regeringsbeleid door de patstelling tussen de Democratische president en het Republikeinse Congres tijdens de Obama-jaren. Daarom zijn deze zwakke investeringen en lagere productiviteit verontrustend.”

Ondertussen blijft de Amerikaanse basisrente van 0,25%-0,5% – afgelopen december voor het eerst in bijna tien jaar verhoogd – onder het recente inflatiecijfer van 0,8%. Dit houdt in dat de reële rente licht negatief is. “Een lagere reële rente als gevolg van een structureel lager groeipotentieel betekent dat er een ruimer monetair beleid nodig is dan in het verleden om de economische cyclus weer op gang te helpen”, zegt Cornelissen. “Maar de Fed is zeer verdeeld over het ‘werkelijke’ niveau van de reële rente en het groeipotentieel van de Amerikaanse economie. De centrale bank is dan ook tot nu toe zeer voorzichtig, wat we moeten toejuichen.”

Ontdek de nieuwste inzichten
Ontdek de nieuwste inzichten
Aanmelden

Fiscale vs. monetaire stimulering

Stevent de VS na zeven jaar van groei langzaam maar zeker af op een recessie? Normaal gesproken krimpt de Amerikaanse economie elke vijf tot zes jaar, maar de financiële crisis van 2008 luidde een tijdperk in met ongekend lage rentes. Hierdoor zijn de economische voorspellingen overhoop gegooid.

“Volgens het historische gemiddelde is het tijd dat de VS in een recessie belandt, maar cyclische groei stopt niet door ouderdom”, zegt Cornelissen. “Amerikaanse bedrijven verhogen weliswaar hun schuldpositie weer, maar niet zo excessief als normaal gesproken aan het einde van een economische cyclus. We zitten dus nog niet in de laatste fase van de bullmarkt, en dat zorgt voor wat lucht. Maar het herstel van de financiële crisis is nog altijd timide en een externe schok kan de VS alsnog in een recessie duwen.”

“Mocht er inderdaad een recessie ontstaan, dan heeft de centrale bank nog maar een zeer beperkt monetair arsenaal tot zijn beschikking. Het zou dan ook veel verstandiger zijn over te stappen op fiscale stimulering, bijvoorbeeld door meer geld uit te geven aan publieke projecten of de werkgelegenheid te verbeteren. Het is alleen de vraag of de nieuwe president zulke fiscale stimuleringsmaatregelen erdoor krijgt, want hier komt het probleem van de politieke patstelling weer om de hoek kijken.”

Lage olieprijs heeft voor- en nadelen

Volgens Cornelissen hangt veel af van de ontwikkeling van de olieprijs – een mes dat aan twee kanten snijdt voor de VS, al tientallen jaren een netto-importeur van energie. Aan de ene kant is een lage olieprijs gunstig voor de benzineslurpende consumenten. Bovendien houdt het de inflatie laag. Maar aan de andere kant betekent het ook lagere inkomsten voor kleine producenten die vooropliepen in de Amerikaanse schalierevolutie.

“Olie is een belangrijke factor, maar het is lastig de toekomstige olieprijs te voorspellen. Het gedrag van de OPEC-landen is namelijk zeer onvoorspelbaar”, legt Cornelissen uit. “Een dalende olieprijs zorgt ook voor dalende inflatie, waardoor de druk op de Fed om de rente te verhogen afneemt. De markt maakt zich op dit moment niet heel druk over het beleid van de Fed. De consensus is dat de kans op een renteverhoging in december 50% is, maar ik schat die kans wel wat hoger in. Het zou een goed teken zijn als de Fed inderdaad de rente verhoogt, omdat de centrale bank daarmee laat zien dat de Amerikaanse economie sterk genoeg is voor een bescheiden renteverhoging.”

Amerikaanse verkiezingen cruciaal

De toekomstige koers van de VS wordt bepaald op 8 november, met verkiezingen voor de nieuwe president, het hele Huis van Afgevaardigden en een derde van de Senaat. “Voor het economische beleid zou het goed zijn als de president en het Congres dezelfde politieke kleur hebben. En het maakt niet zo veel uit of dat nou Democratisch of Republikeins is”, zegt Cornelissen. “Het is vooral belangrijk dat er een einde komt aan de aanhoudende patstelling die de VS teistert, met een Republikeins Congres dat zijn veto uitspreekt over elk initiatief van een Democratische president, en vice versa.”

“Dus de uitkomst van de verkiezingen is bepalend voor de speelruimte van de volgende president. Een aanhoudende politieke patstelling maakt de Amerikaanse economie kwetsbaar als deze door een externe schok in een recessie belandt. Fiscaal beleid kan dan namelijk niet als medicijn dienen. De nieuwe Amerikaanse president gaat het dan ook echt niet makkelijk krijgen.”

Gerelateerd aan dit artikel: