By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Pas op voor een Vestia onder pensioenfondsen

17-07-2012 | Visie | Johan Duyvesteyn, CFA, Martin Martens, PhD, Tom Steenkamp

De woningcorporatiesector lijdt een miljardenverlies door een ‘ontploft’ derivatencontract bij Vestia. Ook pensioenfondsen zijn grootverbruikers van derivaten. Kan de pensioensector ook worden opgeschrikt door een Vestia-geval?

Zowel corporaties als pensioenfondsen gebruiken op grote schaal derivaten. Een woningcorporatie gebruikt derivaten om zich in te dekken tegen een rentestijging (met een zogeheten renteswap payer). Zo kan de woningbouwcorporatie ervoor zorgen dat ze op een later moment ook nog kan lenen tegen het huidige gunstige tarief. Een pensioenfonds gebruikt derivaten juist om zich in te dekken tegen een renteverlaging (via een renteswap reciever). Zo kan een pensioenfonds zich beschermen tegen een stijging van de waarde van de pensioenverplichtingen wanneer de rente onverhoopt terugloopt. 
 
Ook liquiditeitsrisico’s voor pensioenfondsen
Aan grote derivatenposities zijn echter risico’s verbonden; liquiditeitsrisico’s. Die risico’s gelden net zo goed voor pensioenfondsen als voor woningbouwcorporaties. Als de rente daalt terwijl de corporatie zich heeft ingedekt tegen een rentestijging dan moet de woningbouwcorporatie geld overmaken. De tegenpartij wil verliezen op renteswaps direct afbetaald zien via een storting van onderpand, terwijl het voordeel in de vorm van lagere rentebetalingen op bestaande leningen vaak pas later in de tijd worden gerealiseerd. Derivaten kunnen op lange termijn profijt opleveren, maar kunnen op korte termijn extra verplichtingen met zich meebrengen. Deze eis om onmiddellijk te betalen voor een onverwachte rentedaling speelde de Schiedamse woningcorporatie Vestia parten. Het had geen geld in kas of ander liquide middelen om te betalen. 
 
Schade kan groot zijn
Dit bijbetalingsrisico is voor pensioenfondsen niet anders dan voor corporaties. De regels zijn voor beide sectoren gelijk. Partijen moeten betalen, bijvoorbeeld door de overdracht van onderpand, wanneer een rente of een valutakoers de omgekeerde kant opgaat dan waar tegen is beschermd. Pensioenfondsen dekken meestal hun rente en valutarisico af. Qua derivatenposities doet de pensioensector niet onder voor de corporatiesector. En de liquiditeitsrisico’s zijn daarmee ook groot voor pensioenfondsen.

Het is mogelijk dat pensioenfondsen 30% of meer van hun balanstotaal aan liquiditeit moeten genereren in een korte periode, zo blijkt uit onderzoek van Robeco. Dit kan voorkomen door een combinatie van een sterke rentestijging en een stijging van de waarde van de dollar ten opzichte van de euro. Zo’n periode hadden wij bijvoorbeeld van januari 1999 tot en met januari 2000, toen de rente met 1,9%-punt is gestegen en de dollar met bijna 15% steeg. 
 
Toezichthouder is alert
Toezichthouder De Nederlandsche Bank is alert. Anders dan bij de corporatiesector waar het toezicht tekort schoot, houdt DNB de pensioenfondsen scherp in de gaten. In juni wijdde DNB een rapport aan het gebruik van alternatieve beleggingen door pensioenfondsen en in het bijzonder aan de inzet van derivaten en dat is niet voor niets; de sector is gewaarschuwd. 
 
Pensioenfondsen hebben wel geld voor handen
Voor een pensioenfonds geldt wel dat het verzoek om stortingen minder prangend is dan bij een corporatie, omdat een pensioenfonds makkelijker aan geld kan komen. De bezittingen van pensioenfondsen zijn relatief eenvoudig te gelde te maken. Bij een corporatie zit het geld in stenen. Bezittingen van een woningcorporatie zijn overwegend verhuurde woningen en geen liquide effecten zoals aandelen of obligaties. 
 
Negatieve gevolgen door bijstortingen
Maar pas op. Het pensioenfonds heeft weliswaar makkelijker toegang tot geld dan een corporatie, maar er zijn nog steeds verliezen te incasseren. Het managen van liquiditeit is een vak apart. Voor pensioenfondsen met forse derivatenportefeuilles is het raadzaam een hoog percentage van de bezittingen te beleggen in zeer liquide (AAA-)obligaties (of kas) en aandelen.

Om grote gedwongen verkopen te vermijden zou hierbij de nadruk op de vastrentende beleggingen moeten liggen. De vraag is of hieraan wordt voldaan en of pensioenfondsen zich hier van bewust zijn. 
 
Plots een andere beleggingsmix
Bovendien moeten fondsbestuurders zich realiseren dat gedwongen verkoop van contant te maken aandelen leidt tot een andere beleggingsmix. Bij gedwongen verkoop verschuift de portfolioverdeling naar een hoger (en mogelijk ongewenst) gewicht voor illiquide effecten. Door de verkoop van liquide middelen zullen beleggingen die moeilijker te gelde te maken zijn, zoals vastgoed een relatief groter gewicht krijgen in de overblijvende portefeuille. Hierdoor kan een pensioenfonds bijvoorbeeld opgescheept zitten met minder renderend vastgoed. 
 
Zes tips voor pensioenfondsen:

  • Maak als fonds regelmatig een “liquiditeitenbalans”, waarbij een overzicht wordt gemaakt van bronnen van uit- en instroom van liquiditeiten.
  • Houd rekening met “verborgen” liquidteitsrisico’s als collateral betalingen. Bekijk of er voldoende bronnen van liquiditeit zijn in een stress-scenario.
  • Zorg voor een goed en frequent liquiditeiten-management. Onderdeel hiervan is het resetten van de derivatenposities naar de strategische asset allocatie.
  • Zorg er voor dat de exposure naar rentederivaten in verhouding staat tot de totale hoeveelheid beleggingen in zeer liquide obligaties (of kas) met een hoge (rating AAA) kredietwaardigheid.
  • Pas op met het uitlenen van de obligaties die in geval van nood moeten fungeren als onderpand. Het is niet mogelijk om uitgeleende stukken te gebruiken als onderpand.
  • Inventariseer wat de gevolgen zijn voor de liquiditeit van de portefeuille bij een gedwongen verkoop van liquide effecten. Vallen de gewichten van bijvoorbeeld de illiquide effecten dan nog binnen de vereiste bandbreedte en zo nee, wat dan te doen?
Deel deze pagina: