By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Risicoprofiel pensioendeelnemer is niet scherp omlijnd

05-04-2016 | Visie | Tom Steenkamp, Ed Vermeulen

Een betere methode om het risicoprofiel van deelnemers aan een pensioenregeling te meten is noodzakelijk. Dat stellen Tom Steenkamp en Ed Vermeulen. “We willen een juist beeld van de risicobereidheid en -draagkracht en de relatie tussen risico en rendement inzichtelijk maken."

In het kort
  • De feitelijke risicobereidheid van een pensioendeelnemer wordt niet gemeten
  • Risicoprofielmeting sluit niet aan bij de individuele situatie van de pensioendeelnemer
  • De Pension Builder lost tekortkomingen op in huidige risicoprofielmeting

De vragenlijsten waarmee pensioenfondsen het risicoprofiel van hun deelnemers in kaart brengen zijn voor verdere verbetering vatbaar. De afgelopen jaren zijn de vragen al meer vertaald van vermogensbeheer in het algemeen naar expliciet gericht op beleggen voor pensioen. Maar de pensioensector is er nog niet, vindt een groep pensioendeskundigen.

“We willen naar een objectieve meting van de risicobereidheid van een pensioendeelnemer. Nu wordt een mix van vragen gesteld naar de financiële positie, kennis, ervaring en doelstellingen. Dat leidt tot gemengd beeld van iemands risicodraagkracht en risicobereidheid. De relevantie van sommige vragen voor het doel, over een soms zeer lange termijn beleggen voor een levenslange pensioenuitkering, is twijfelachtig”, stelt Tom Steenkamp, hoofd investment research bij Robeco.

Hij vervolgt: “We moeten naar een zuivere meting van de feitelijke, psychologische risicobereidheid. De vragenlijsten dragen bovendien vaak niet of slechts weinig bij aan begrip bij de deelnemers over de relatie tussen risico en rendement bij hun pensioenbelegging. Dat willen we inzichtelijk maken.”

Samen met Benedict Dellaert en Bas Donkers, beiden hoogleraar marketing aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, en Marc Turlings, consultant bij verzekeraar Achmea, schreven Steenkamp en Vermeulen onder de vlag van het Network for Studies on Pensions, Aging and Retirement (Netspar) de studie Naar een nieuwe aanpak voor risicoprofielmeting voor deelnemers in pensioenregelingen.

Hierin benadrukken zij de toegenomen relevantie van het meten van het risicoprofiel van deelnemers in een pensioenregeling. Ze beschrijven welke knelpunten er in de huidige praktijk van risicoprofielmeting volgens hen zijn. En ze stellen een andere manier voor om de individuele risicovoorkeuren van deelnemers in een uitkerings- en premieregeling te bepalen.

Nadrukkelijk op agenda pensioenfondsen
Risicoprofielmeting is de afgelopen jaren nadrukkelijker op de agenda van de politiek en pensioenfondsen komen te staan. Reden zijn de financiële crisis en de daarop volgende trends in de financiering van pensioenregelingen. Steenkamp: “Door de financiële crisis zijn deelnemers zich er meer van bewust geworden dat zij voor hun pensioen beleggingsrisico lopen. Omdat de ingelegde premie bij veel pensioenregelingen door de werkgever is gemaximeerd, is het risico ook daadwerkelijk voor een deel bij de deelnemer komen te liggen.”

Daar komt de trend nog bij, dat steeds meer pensioenregelingen het karakter van een premieregeling of defined contribution (DC) krijgen, waarbij het volledige risico bij de deelnemer ligt, stelt Steenkamp. “Ook is de wetgever zich nadrukkelijker met risicoprofielmeting bij pensioenfondsen gaan bemoeien.”

Risicoprofielmeting is per definitie aan de orde bij DC-pensioenregelingen waarbij premies van deelnemers in eigen individuele beleggingspotjes worden belegd. De pensioenuitvoerder is hierbij wettelijk verplicht om de risicobereidheid van deelnemers te meten. Vooral verzekeraars en premiepensioeninstellingen hebben hier mee te maken, omdat zijn DC-regelingen aanbieden.

‘Loterijvragen toetsen een theoretische situatie en sluiten niet aan op de pensioenpraktijk’

De wetgever en toezichthouder schrijven niet direct voor dat het risicoprofiel van de deelnemers in een uitkeringsregeling (defined benefit of DB) moet worden gemeten. “Maar ook voor uitkeringsregelingen is risicoprofielmeting wenselijk”, meent Ed Vermeulen, Senior Account Manager Institutional & Corporate Clients bij Robeco Investment Solutions. “Het pensioenfonds moet bij het vormgeven van zijn doelstellingen en beleggingsbeleid inzicht hebben in de risicohouding van de individuele deelnemers.”

“We zien dan ook in toenemende mate dat pensioenfondsen, al dan niet met behulp van een consultant, moeite doen om deze risicohouding te bepalen. De gemeten risicoprofielen van individuele deelnemers vormen dan de basis voor het vaststellen van het risicoprofiel ofwel de risicohouding van het fonds. Dat is weer belangrijke input voor het strategisch beleggingsplan van fondsen met DB-regelingen.”

Knelpunten bij loterijvragen
Pensioenfondsen brengen het risicoprofiel van hun deelnemers in beeld met behulp van vragenlijsten. Maar daarmee is volgens Steenkamp nog niet gezegd dat de profielen ook daadwerkelijk worden gebruikt. Besturen worstelen met de resultaten: wat er mee te doen en hoe wegen ze mee?

In toenemende mate wordt in de vragenlijsten zogenaamde loterijvragen opgenomen om de mate van risicoaversie van de pensioendeelnemer te meten. Die vragen presenteren keuzes tussen een lage pensioenuitkering met een hoge kans op realisatie en een hogere, meer onzekere pensioenuitkering. Een pensioendeelnemer moet zijn voorkeur aangeven, maar dat heeft zijn beperkingen, aldus Steenkamp: “Loterijvragen toetsen toch een theoretische situatie. Er blijkt in de praktijk echter verschil te zijn in wat mensen antwoorden bij een theoretische uitbetaling en als ze daadwerkelijk krijgen uitbetaald.”

Eisen aan risicoprofielmeting
Hoe ziet de gewenste invulling risicoprofielmeting er dan uit? Vermeulen: “Het belangrijkste aandachtspunt is om de juiste risicovoorkeur van de deelnemers ten aanzien van hun pensioeninkomen te meten. De invulling van de risicoprofielmeting sluit idealiter zo goed mogelijk aan bij de beleving van de individuele pensioendeelnemer.”

De risicobereidheid is namelijk sterk afhankelijk van de situatie, weet Vermeulen. “Mensen hebben andere risicovoorkeuren als het gaat om hun financiën, het verkeer of hun gezondheid. Het is dan ook van belang dat het verwachte pensioeninkomen met daaraan gekoppelde risico’s voor de deelnemer centraal staan. Spits de vragen toe op de persoonlijke situatie.”

“Het tweede aandachtspunt in de meting is de communicatie met de deelnemer. Het meetinstrument is begrijpelijk en efficiënt voor grote groepen deelnemers. En het maakt voor de deelnemers de verhouding tussen risico en rendement duidelijk.”

“Het risicoprofiel moet ook resulteren in een keus voor een pensioenproduct dat aansluit bij de voorkeur van de deelnemer. Er is een goed onderbouwde vertaalslag van risicoprofiel naar het best passende pensioenproduct van de betreffende aanbieder. Dat is het derde aandachtspunt. Het instrument is verder geschikt voor een periodieke update van het risicoprofiel, bijvoorbeeld als zich life events voordoen zoals werkeloosheid of overlijden of economische schokken voordoen.”

Pension Builder vult hiaten
Steenkamp en Vermeulen zien tekortkomingen bij de huidige manier van meten van het risicoprofiel van pensioendeelnemers. Maar ze zien ook mogelijkheden om die gaten te dichten. De Pension Builder is een methode die specifiek is ontwikkeld voor het meten van risicoprofielen voor pensioenbeleggen en illustreert de relatie tussen risico en rendement . Het vervolgartikel Maatwerk bij meten risicoprofiel pensioendeelnemer met de Pension Builder vertelt over wat deze tool is, hoe het werkt en hoe het kan worden ingezet. Dit artikel verschijnt volgende week.

Deel deze pagina:


Join the conversation



Nieuwsbrief

Meld u aan voor onze e-mail nieuwsbrief om updates te ontvangen en op de hoogte te blijven van aankomende webinars.