By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Pleidooi voor een APK voor pensioenproducten

08-02-2016 | Visie | Oskar Poiesz

Er moet een nieuwe, bredere zorgplicht voor pensioenproducten komen. De ideale pensioenzorgplicht vergroot de betrokkenheid van Nederlanders bij hun pensioen en zorgt in ieder geval dat evident slechte keuzes worden vermeden.

In het kort
  • Voor een groter pensioenbewustzijn is een nieuw type zorgplicht nodig
  • Check periodiek de pensioenproducten van Nederlanders
  • Stel als overheid een voucher beschikbaar voor financieel advies

Het is geen nieuws dat de belangstelling voor en kennis van de eigen oudedagsvoorziening bij veel Nederlanders beperkt is. Er is een bibliotheek vol met peilingen en onderzoeken die vaststellen dat niet veel mensen op de hoogte zijn van hun inkomen na pensionering. Weinigen kennen de mogelijkheden om meer pensioen op te bouwen. Mensen voelen weliswaar een latente urgentie om zich te verdiepen in hun pensioen, slechts een klein deel maakt er daadwerkelijk werk van.

Deelnemers aan een pensioenregeling – werknemers – gedragen zich dus heel passief. Zelfs als er keuzes zijn te maken, neemt de overgrote meerderheid – zo’n 95 procent – geen actieve beslissing en volgt daarmee impliciet de standaardoplossing. De gemiddelde pensioendeelnemer laat keuzes over zijn pensioen het liefst over aan een betrouwbare partij. Die zorgt dat het allemaal goed is geregeld, af en toe bericht dat het doel nog steeds in zicht is en gedetailleerd aangeeft wat er moet gebeuren als de deelnemer van dat doel af – dreigt te – raken

Hier is sprake van een discrepantie. Als ze er om gevraagd worden, geven pensioendeelnemers aan dat zij keuzevrijheid met betrekking tot hun pensioen waarderen. Maar ze maken er dus lang niet altijd gebruik van, omdat het tijd en moeite kost zich in de materie te verdiepen. Bovendien vinden ze het lastig de gevolgen van de keuzes te overzien en maken ze lang niet altijd de voor hen juiste keuzes. Pensioendeelnemers hebben dan ook begeleiding nodig bij het maken van de juiste beslissingen. Dit vraagt een groter pensioenbewustzijn.

Groter pensioenbewustzijn
De noodzaak van een groter pensioenbewustzijn bij de Nederlander wordt alleen maar pregnanter. Met de flexibilisering van de arbeidsmarkt en de fiscale versobering van pensioen is de opbouw van een werkgeverpensioen voor een steeds kleinere groep mensen weggelegd.

In de huidige discussie over de hervorming van ons pensioenstelsel wordt gesproken over het verleggen van risico’s naar het individu, omdat werkgevers en pensioenfondsen die niet langer kunnen of willen dragen. Ook wordt er gepleit voor meer individuele keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid. Dat sluit aan bij een terugtredende overheid en het komt tegemoet aan de grote heterogeniteit in individuele voorkeuren. Denk bij dat laatste aan persoonlijke ambities, toekomstverwachtingen en omgevingsfactoren als gezondheid, gezinssituatie en arbeidsomstandigheden.

Deze ontwikkelingen vragen om aanvullende pensioenproducten. En het belang van goede communicatie over pensioen neemt daarmee alleen maar toe. Dat mensen weten welke keuzemogelijkheden en risico’s er zijn en hoe daar mee om te gaan, niet alleen tijdens de opbouwfase, maar ook bijvoorbeeld voor de nieuwe mogelijkheden in de uitkeringsfase (zoals doorbeleggen).

Het is daarom belangrijk om te weten hoe mensen omgaan met pensioeninformatie en hoe ze pensioenbeslissingen nemen. Op basis hiervan kan de standaardkeuze van het pensioenproduct worden vormgegeven, zodat pensioendeelnemers in principe beschermd worden tegen onjuiste keuzes. Bovendien is het van belang dat er realistische verwachtingen ontstaan over het pensioen.

‘Ook een pensioen moet naar de werkplaats voor een periodieke check’

Nieuwe zorgplicht voor pensioenproducten
Om een groter pensioenbewustzijn te bereiken is er een nieuw type zorgplicht nodig, naast de bestaande vormen van wettelijke zorgplicht. Het gaat om een ruimere invulling van het begrip zorgplicht: een zorgplicht die beter aansluit bij een nieuw pensioenstelsel waarin individuen meer verantwoordelijkheid dragen.

Deze ideale zorgplicht is een inspanningsverplichting voor de overheid, aanbieders van pensioenproducten en financieel adviseurs of andere tussenpersonen om te handelen in het belang van het individu. Dat gebeurt door het bieden van duidelijke en begrijpelijke informatie, het geven van inzicht en het begeleiden bij keuzes. Dit moet de kans vergroten dat het individu vanuit zijn of haar oogpunt een weloverwogen en verstandige beslissing neemt. Of omgekeerd moet dit in ieder geval het verlies door verkeerde beslissingen beperken. De eindverantwoordelijkheid van een beslissing ligt natuurlijk altijd bij het individu.

Hoe ziet deze ideale zorgplicht er uit? De belangrijkste onderdelen zijn het centraal stellen van de behoefte van de deelnemer, het faciliteren van inzicht in het totale inkomensplaatje na zijn/haar pensionering, aanbieden van adequate pensioenproducten en een duidelijk afbakening van de verantwoordelijkheden van de verschillende uitvoerders.

Er wordt expliciet onderscheid gemaakt tussen een grote en kleine zorgplicht, met een knipoog naar de grote en kleine verplichtstelling. De grote zorgplicht is de taak om iemand te helpen inzicht te krijgen in het totale inkomens- en vermogensplaatje en op basis daarvan verstandige beslissingen te nemen. Een belangrijk instrument hierbij is het pensioenregister. Het is de taak van de overheid en de pensioensector om dit register verder te ontwikkelen zodat mensen een volledig beeld krijgen van hun financiële positie na pensionering. Daarvoor moeten onder andere ook de producten uit de derde pijler aan het pensioenregister worden toegevoegd.

De kleine zorgplicht bestaat uit de taak van de pensioenuitvoerder (tweede en derde pijler) om de klant – vanuit zijn belang – te informeren en te helpen bij het maken van specifieke keuzes wat betreft het pensioenproduct.

‘Elke pensioendeelnemer zou  jaarlijks een voucher voor financieel advies moeten krijgen’

Zacht paternalisme
Communicatie en keuzearchitectuur zijn de belangrijkste middelen om invulling te geven aan de ideale zorgplicht. Goede communicatie vergroot betrokkenheid van de deelnemer bij pensioen, geeft inzicht, maakt duidelijk hoeveel pensioen hij of zij zal krijgen, wat de risico’s zijn en welke actie eventueel kan of moet worden ondernomen.

Maar ook goede, tijdige, correcte, duidelijke en evenwichtige communicatie biedt geen garantie dat iemand optimale beslissingen neemt. Daarvoor speelt keuzearchitectuur een cruciale rol als tweede belangrijke middel om pensioenbeslissingen in goede banen te leiden. De keuzearchitectuur voor pensioenbeslissingen is zo ingericht dat het iemand zo veel mogelijk aanzet en ondersteunt om op een verantwoorde en weloverwogen wijze verstandige beslissingen te nemen.

Daarbij moet voor iemand duidelijk zijn wat de gevolgen zijn. Maar wellicht nog belangrijker: het beschermt iemand tegen een onjuiste keuze. Keuzearchitectuur is een vorm van zacht paternalisme en daar is niets op tegen.

APK voor pensioen
Het aantal keuzes voor pensioendeelnemers neemt toe, net als de fragmentatie van verschillende pensioenpotjes. Dat vraagt om financieel advies. Het is de verantwoordelijkheid van de overheid en de pensioensector om onderconsumptie van financieel advies tegen te gaan, bijvoorbeeld door het beter beschikbaar stellen hiervan: een soort APK voor pensioen, waarbij elke pensioendeelnemer  een voucher voor jaarlijks financieel advies krijgt.

Zoals mensen nu een oproep krijgen om met hun auto naar een garage te gaan voor een algemene periodieke keuring, zo zou ook hun pensioen op bepaalde tijden naar de werkplaats moeten worden geroepen voor een check. Dat vergroot betrokkenheid bij het pensioen, laat mensen tijdige beslissingen nemen voor een zekere financiële toekomst en voorkomt op zijn minst dat onbewust een verkeerde keuze worden gemaakt.

Meer weten over een APK voor pensioen? Neem contact op met Oskar Poiesz via o.poiesz@robeco.nl of (06) 12 78 64 97.

Dit artikel is gebaseerd op de studie Zorgplicht voor pensioenproducten waaraan Oskar Poiesz heeft meegeschreven en die is gepubliceerd bij Netspar. De studie met een volledige uitwerking van de zorgplicht kunt u hier lezen.


Deel deze pagina:


Join the conversation



Nieuwsbrief

Meld u aan voor onze e-mail nieuwsbrief om updates te ontvangen en op de hoogte te blijven van aankomende webinars.