By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Check beleggingsportefeuille op vatbaarheid voor ontwrichting

21-01-2016 | Visie | Lukas Daalder
.


De digitale revolutie leidt tot een ander samenspel tussen macro-economische factoren als productie, consumptie, arbeid of inflatie. Lukas Daalder vertelt over de gevolgen voor beleggers. “De ontwrichtende werking van digitalisering is een argument voor actief beleggen in aandelen.”

In het kort
  • Tegenover goedkopere producten en hogere efficiëntie staan verlies van banen en lagere groei
  • Digitale concurrentie komt uit onverwachte hoek
  • Breng als pensioenfonds ontwikkeling van deelnemersbestand in kaart

“Als je in de achttiende eeuw had gevraagd hoe de stoommachine de maatschappij zou veranderen, dan had niemand dat kunnen vertellen. De omvang van een belangrijke uitvinding blijkt pas achteraf. Hetzelfde geldt voor de huidige digitale revolutie. De invloed op de economie is al verstrekkend, maar het is nog niet te zeggen waar hij eindigt.” Er bestaat volgens Lukas Daalder, Chief Investment Officer van Robeco Investment Solutions, geen twijfel over de impact van digitalisering op de reële economie. Neem alleen al de bekende winkelketens die de afgelopen maand faillissement hebben aangevraagd en uit het straatbeeld verdwijnen. Het is echter niet te zeggen waar we ons op dit moment bevinden in deze trend.

Wel is duidelijk dat de technologische revolutie in casu digitalisering tot een ander samenspel van vraag en aanbod leidt. Een treffend voorbeeld van de economische impact van digitalisering vindt Daalder de muzieksector. Omdat muziek niet langer op een lp, cassettebandje of cd staat maar een online digitaal bestand is, zijn de kosten van productie, reproductie, distributie en verkoop nog maar een fractie van wat ze in het tijdperk van ‘geluidsdragers’ waren. De marginale kosten zijn vrijwel nul en dat zet winst en omzet in die bedrijfstakken stevig onder druk. “Verandering is van alle tijden. Het is niet nieuw dat de productie steeds efficiënter wordt en de kosten steeds lager. Maar we naderen nu in sommige sectoren of branches een nulgrens waarbij we nog niet eerder in de buurt zijn geweest”, vertelt Daalder. “Je ziet het ook bij de verspreiding van nieuws. Voor sectoren die rechtstreeks gedigitaliseerd kunnen worden zijn de gevolgen groot. Maar er blijven ook veel sectoren die niet gedigitaliseerd kunnen worden, zoals de voedselindustrie of de auto-industrie.”

Mens versus machine
De lagere kosten als gevolg van digitalisering zijn positief voor de consument die veel goedkoper diensten en producten kan kopen. Maar dat heeft ook een keerzijde: lagere omzet en lagere groei en ultimo verlies van werkgelegenheid. Digitalisering heeft daarnaast een versterkte concurrentiestrijd tussen mens en machine tot gevolg. Daar waar machines het werk goedkoper en sneller kunnen uitvoeren verliest de mens. Het potentiële verlies aan banen baart Daalder zorgen. “De lager- en hoogbetaalde banen zullen blijven, want er is altijd werk dat niet machinaal kan worden uitgevoerd en al die robots moeten toch gemaakt en geprogrammeerd worden, maar ik voorzie een uitholling van het middensegment op de arbeidsmarkt. Verlies van werk leidt tot een lagere koopkracht en wellicht maatschappelijke ongelijkheid. En wat gaan al die mensen zonder baan doen?”

Ontwrichtende, revolutionaire krachten
Bestaande sectoren krijgen door digitalisering concurrentie uit onverwachte hoek. Uber valt de taxibranche aan, Airbnb is een nieuwkomer in de hotelsector en Google en Tesla hebben niets met de traditionele auto-industrie van doen maar werken wel aan een elektrische, zelfrijdende auto. Ook hier zijn volgens Daalder voor- en nadelen van digitalisering aan te wijzen. Meer concurrentie biedt meer keuzevrijheid, maar aandeelhouders lopen groei mis. “De nieuwe bedrijven zijn lean and mean. Er werkt vaak maar een fractie van het aantal medewerkers dat bij de gevestigde bedrijven werkt”, stelt de strateeg vast. “Uber heeft zelf geen taxi’s en Airbnb geen eigen hotels.”

Door digitalisering is ook een deeleconomie in opkomst. Online delen mensen auto’s (SnappCar), huizen (Airbnb) en zelfs gereedschap (Peerby) met elkaar. Positief is dat bezit leidt tot inkomsten en de verhoging van de benuttingsgraad zorgt voor meer efficiëntie. Maar uiteindelijk leidt het ook tot een lagere eindvraag naar producten wat weer tot lagere groei kan leiden.

Potentiële revolutionaire trends die het economisch model volledig op zijn kop kunnen zetten zijn volgens Daalder zelfrijdende auto’s, 3D printen, zonne-energie, DNA-specifieke medicijnen en blockchain, de technologie achter de digitale munt Bitcoin. “Met 3D printen zijn onderdelen altijd en overal te maken. Blockchain is een database voor financiële transacties die banken en brokers kan uitschakelen. Het is bijna niet te bevatten wat zelfrijdende, elektrisch aangedreven auto’s teweeg kunnen brengen. Dat gaat van vrachtwagen-, bus- en taxichauffeurs die hun baan verliezen, omdat ze niet meer nodig zijn tot een volledig andere opzet van infrastructuur en steden met minder en smallere wegen tot oliemaatschappijen die een groot deel van hun afzetmarkt ziet verdwijnen. En zijn het de bestaande autofabrikanten die met zelfrijdende auto’s op de markt komen of buitenstaanders als Google, Tesla of Apple?”

“Een actieve belegger speelt veel sneller in op disruptie dan een indexbelegger”

Zorgen bij langetermijnbeleggers
Wat moeten beleggers met de trend van digitalisering en zijn ontwrichtende werking? Technologische veranderingen zullen volgens Daalder leiden tot nieuwe productie- en consumptieprocessen. “Hoe en wanneer is niet te zeggen, maar het gaat wel heel snel. Houdt er als belegger rekening mee dat disruptie plaatsvindt en kijk of je beleggingsbeleid hiervoor vatbaar is.” Daalder merkt dat grote beleggers zoals pensioenfondsen zich daar zorgen over maken.

Daar ligt wat hem betreft dan ook een eerste punt van zorg: “Breng als pensioenfonds in kaart hoe het deelnemersbestand zich kan gaan ontwikkelen. Een gestage instroom van nieuw pensioengeld kan vrij abrupt omslaan naar uitstroom, als nieuwe bedrijven of sectoren opkomen. Als een fonds dan een (te) groot deel heeft belegd beleggingscategorieën die illiquide zijn en dus niet snel geliquideerd kunnen worden, dan kan het in de problemen komen.”

Maar ook voor de bredere beleggingsrendementen kan het behoorlijke consequenties hebben. Daalder illustreert dat met de weging van sectoren in de Amerikaanse en Britse aandelenmarkt in 1900. De helft (Verenigd Koninkrijk) en bijna driekwart (Verenigde Staten) bestond uit spoorwegmaatschappijen. “Als je in de brede index had belegd, en dus voor een groot deel in spoorwegmaatschappijen had gezeten, had dat behoorlijke consequenties voor je beleggingsresultaat: geen van de spoorwegmaatschappijen heeft het overleefd. Zeker, als je in de brede index belegd was geweest had je sinds 1900 weliswaar nog steeds een mooi rendement op aandelen behaald, maar het mag duidelijk zijn dat dat rendement een stuk hoger was geweest als je niet of zelfs minder in die sector had belegd. Hetzelfde geldt momenteel: als je niet investeert in bedrijven die door disruptie bedreigd worden, weet je je verlies op een deel van je portefeuille te beperken. ”

Wat de obligatiemarkt betreft is de conclusie veel minder eenduidig. De lagere economische groei en het verlies van werkgelegenheid kunnen leiden tot een verslechtering van de overheidsfinanciën. Denk aan minder belastinginkomsten en hogere uitgaven aan uitkeringen. Aan de andere kant lijkt de invloed van de digitalisering te gaan leiden tot blijvend lage inflatie, wat doorgaans positief is voor de obligatiemarkt. Overigens spelen hier ook andere factoren als vergrijzing of het gevoerde monetaire beleid eveneens een belangrijke rol, wat het moeilijk maakt een harde voorspelling over de richting van de kapitaalmarktrente te maken.

Daalder vindt de ontwrichtende werking van digitalisering een argument voor een actief beleggingsbeleid. “Indices bevatten de winnaars van gisteren, maar niet die van morgen. Ontwrichting van een sector zal vertraagd doorwerken in een index. Dan kan een actieve belegger veel sneller inspelen op veranderingen.”

Geen doemdenker
Ofschoon digitalisering zijn voors en tegens heeft, wil Daalder geen doemdenker zijn: “Robeco gelooft in de kracht van het menselijk vernuft, dus productiviteitswinst en groei zullen doorgaan. Er zullen door digitalisering ook weer nieuwe sectoren en banen ontstaan.”

outlook-2016-110x90px.jpgWilt u het volledige rapport lezen?
Klik hier en download de (Engelstalige) "Outlook 2016: Diminishing returns"



Lukas Daalder

Lukas Daalder

CIO Investment Solutions
Deel deze pagina:

banner-nl-outlook-2016-253x80px.jpg

Join the conversation



Nieuwsbrief

Meld u aan voor onze e-mail nieuwsbrief om updates te ontvangen en op de hoogte te blijven van aankomende webinars.