By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.


2015 OutlookWilt u het volledige rapport lezen?
Klik hier en download de (Engelstalige) "Outlook 2015: The return of volatility"



Geopolitieke onrust als risicofactor

27-11-2014 | Outlook | Léon Cornelissen De onrust in Oekraïne, de strijd in Syrië en Irak en het conflict tussen Israël en de Palestijnen hielden de gemoederen in 2014 bezig. In hoeverre hebben geopolitieke ontwikkelingen invloed op de financiële markten en wat staat ons in het komende jaar te wachten? Chief economist Léon Cornelissen geeft zijn visie op een aantal potentiële brandhaarden.

In het kort
  • Splitsing Oekraïne goed voor Duits producentenvertrouwen
  • China geen probleem voor de korte termijn
  • Situatie Midden-Oosten blijft risicovol
  • Eurocrisis kan oplaaien door controverse over beleid
  • Beleggers gebaat bij diversificatie en vermijden brandhaarden
Geopolitieke onrust is van alle tijden. Ik denk niet dat de voortschrijdende globalisering heeft geleid tot een toename van de onrust in de laatste jaren. De wereldeconomie is verder geïntegreerd, maar die ontwikkeling speelt al vele decennia. De opkomst van Japan, de eenwording van Europa en de vrijmaking van het internationale kapitaalverkeer spelen al sinds de Tweede Wereldoorlog. Globalisering is een ‘fact of life’. Geopolitieke ontwikkelingen zijn nu niet belangrijker dan tien of twintig jaar geleden.

Er wordt wel beweerd dat internationaal de instabiliteit is toegenomen doordat de dominantie van de Verenigde Staten is afgenomen. Dat laatste is inderdaad het geval, maar ik zie de rol die de Amerikanen speelden in Afghanistan en Irak niet als stabiliserend. Amerika is nog steeds de enige grootmacht. Dat het die rol nu minder actief invult, heeft te maken met de schaliegasrevolutie. De VS zijn nu minder afhankelijk van olie uit het Midden-Oosten en is daarom minder betrokken bij de ontwikkeling in die regio.

Soms hebben politieke crises of spanningen tussen landen invloed op de financiële markten, maar vaak ook niet. De eerste oliecrisis, in 1973, had grote impact door de stijging van de olieprijs. En ook het einde van de Koude Oorlog was van belang doordat deze sterke opwaartse druk op de Duitse rente met zich meebracht. De onrust in Oekraïne en het Midden-Oosten hield de gemoederen het afgelopen jaar bezig, maar ik zie het meer als een risicofactor dan dat ik verwacht dat het in 2015 grote impact zal hebben.

‘Frozen conflict’
De situatie in Oekraïne lijkt nu uit te lopen op een ‘frozen conflict’. Poetin heeft de uitslag van de parlementsverkiezingen in Oekraïne erkend, maar stevent wel af op een deling van het land. Een dergelijke splitsing werkt echter stabiliserend, net als in Georgië, waar Zuid-Ossetië en Abchazië door toedoen van de Russen zijn afgescheiden. Het is een oude Russische gewoonte om juridische niemandslanden te scheppen.

‘‘Een splitsing van Oekraïne werkt stabiliserend’

Als de situatie in Oekraïne rustiger wordt, is dat goed voor het Duitse producentenvertrouwen en dus de economie. Duitse bedrijven investeerden de afgelopen jaren veel in Oost-Europa en zijn daar subiet mee gestopt. Risico is wel dat Rusland zich laat verleiden tot een avontuur in de Baltische staten of in Kazachstan. Als Artikel 5 van het Navo-verdrag [dat bepaalt dat de lidstaten elkaar te hulp schieten bij een aanval van buiten] serieus getest gaat worden door Rusland, dan zal dat grote gevolgen hebben.

Gezond ontzag
China eist een grotere rol op, kijk maar hoe ze investeren in Afrika. Maar China speelt geen internationale politieagent. Het is van oudsher een in zichzelf gekeerd land en heeft al sinds het einde van de jaren zeventig geen oorlog meer gevoerd. Wel zie je dat China agressiever wordt. Beijing heeft fors geïnvesteerd in de vloot. Dit is een potentieel probleem, maar niet al in 2015. Ik verwacht dat de relatie tussen de VS en China meer een zaak zal zijn voor de volgende Amerikaanse president. Vooralsnog tonen de Chinezen een gezond ontzag voor hun rivaal in de Pacific. De opstelling van de VS is ook lastig: ze vinden zo’n beetje dat hun invloedssfeer ophoudt waar de territoriale wateren van China eindigen.

Wel is er de kwestie Taiwan. Tot voor kort leek de situatie in Hongkong een opmaat voor Taiwan. De constructie van ‘één land, twee systemen’ zou dan niet alleen in Hongkong, maar ook in Taiwan kunnen functioneren. Maar door de recente onrust in Hongkong is de kans toegenomen dat Taiwan integratie met China op de lange baan zal schuiven. In het najaar van 2015 zijn er verkiezingen in Taiwan. Dat kan leiden tot instabiliteit, maar de consequenties voor de financiële markten beperken zich naar ik verwacht tot de regio. Taiwan en eventueel andere Zuidoost-Aziatische markten.

Dalende olieprijs
Het Midden-Oosten is voor economen en beleggers vooral van belang vanwege de olie. Deze is, ondanks de strijd in Syrië en Irak en het conflict tussen Israël en de Palestijnen, niet gestegen, maar juist fors gedaald door de eerder genoemde afgenomen vraag vanuit de VS. De situatie in het Midden-Oosten heeft ook een positieve kant, doordat er een voorzichtige toenadering is tussen de VS en Iran. Toch blijft het risicovol. Vooral als de spanning tussen Iran en Israël oploopt, kan het de andere kant op gaan. Een machtswisseling in Saudi-Arabië is niet ondenkbaar, het is een fragiele staat met een jonge, ontevreden bevolking die weinig te doen heeft.

Onrustig is het ook in Afrika. In Nigeria leek een soort pacificatie-model te werken tussen de verschillende bevolkingsgroepen, maar de tegenstellingen worden weer sterker. Ook in Egypte is er veel politieke onzekerheid. Het effect van de onrust in deze en andere Afrikaanse landen op de wereldeconomie is echter zeer beperkt. Net als voor de ontwikkelingen rond Taiwan geldt dat de impact voor de financiële markten lokaal zal zijn.

Controverse over economisch beleid
In Europa spelen twee zaken. Een risicofactor zijn de uiteenlopende opvattingen tussen Duitse politici en beleidsmakers bij de ECB over hoe het nu verder moet met de eurozone. Daarbij spelen ook de stagnerende hervormingen in Frankrijk en Italië een rol. De spanningen lijken nu in goede banen geleid te worden, onder andere doordat Frankrijk nu een aangepaste begroting naar Brussel heeft gestuurd. Maar de eurocrisis kan ook weer oplaaien. De centrale banken zijn in feite uitgepraat, want kwantitatieve verruiming is niet heel effectief. Ondernemingen kunnen zich immers al heel goedkoop financieren. Je moet het nu hebben van een stimulerend begrotingsbeleid, maar dat willen de Duitsers niet. Een gevolg van deze controverse kan zijn dat de spreads op bedrijfsleningen en op staatsleningen uit de perifere landen van de eurozone weer oplopen.

‘De eurocrisis kan ook weer oplaaien’

De tweede bron van onrust zijn mogelijk de Britse parlementsverkiezingen komend voorjaar. De geluiden over een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie, een Brexit, kunnen dan weer toenemen. Waarschijnlijk zal het zover niet komen. Een Brexit is zeer schadelijk voor het VK zelf. Bedrijven zullen zich naar de eurozone verplaatsen en de Londense City als financieel centrum komt onder druk te liggen. Gelukkig blijken volgens opiniepeilingen de Britse kiezers weer iets Europagezinder te worden.

Diversificatie
De invloed van politieke onrust op de reële economie is over het algemeen beperkt, maar op financiële markten speelt sentiment soms een belangrijke rol. Met name als de marktwaarderingen hoog zijn, kan dit de doorslag geven. Ook in 2015 is het dus van belang om geopolitieke ontwikkelingen goed te analyseren. Het zijn risicofactoren waar je rekening mee moet houden.

Diversificatie en het vermijden van de (potentiële) brandhaarden in de wereld zijn voor de hand liggende manieren om hier mee om te gaan. De euforie over Zuidoost-Azië is in mijn ogen niet terecht. Hoge economische groei hoeft niet te betekenen dat daar ook hoge rendementen behaald kunnen worden. Daarnaast is het onverstandig om de VS te onderschatten. Het is nog steeds de enige superpower, de economie komt relatief sterk uit de crisis. Dat zal ook terug te zien zijn in de dollar. Wereldwijde spreiding, ook naar de VS, lijkt mij daarom zinvol.
2015 OutlookWilt u het volledige rapport lezen?
Klik hier en download de (Engelstalige) "Outlook 2015: The return of volatility"



Deel deze pagina:

Outlook 2015

Author

Léon Cornelissen
Chief Economist


Gerelateerde artikelen


Join the conversation

Nieuwsbrief professionals