By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Samenleving 3.0 wordt in de steigers gezet

28-01-2014 | Vooruitblik | Jasperien van Weerdt

Een filmpje met dieren doet het altijd goed. Jan Rotmans, hoogleraar Transitiekunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, gebruikte de beelden van koddige pinguïns tijdens het beleggingsevenement Robeco Live echter om een serieuze boodschap over te brengen. ‘Bereid je voor op fundamentele veranderingen in de samenleving. We kunnen niet langer als pinguïns achter elkaar blijven aanlopen.’

Welke veranderingen staan ons te wachten?
‘We bevinden ons in een kantelperiode, waarin veel veranderingen tegelijk plaatsvinden. Iets dat maar zelden in de geschiedenis voorkomt. Samenleving 3.0 wordt nu in de steigers gezet. Wereldwijd worden oude structuren getoetst en wordt gezocht naar alternatieven. Alternatieven zijn nodig, want de huidige staat van de wereld is niet lang houdbaar. We moeten naar een duurzame samenleving. De aarde is een koelkast met grondstoffen en die roven we leeg. De natuur slaat terug. Of denk je dat die aardbevingen in Groningen ophouden nu het kabinet concessies aan de Groningers heeft gedaan? In de toekomst moet er samen met de natuur worden gewerkt. Als we niet meeveranderen, dan zijn we er geweest.’

‘Terug naar de menselijke maat’, riep u tijdens Robeco Live. Maar hoe ziet die menselijke maat er dan straks uit?
‘We hebben systemen gemaakt die zo efficiënt en doelmatig zijn dat wij als mens eruit zijn gefilterd. Denk aan de zorgsector en de energiesector. We hebben nu het technisch vermogen en het organisatorisch talent om dat weer te herpakken. De mens komt weer aan het stuur. Wist je dat er al zestig particuliere zorginitiatieven zijn? Mensen die ontevreden zijn over de geboden zorg en het zelf organiseren. In de nieuwe economie wordt elke consument bovendien producent. Er zijn in Nederland meer dan vijfhonderd lokale energie-initiatieven. Mensen die zelf hun energie opwekken en distribueren.’

Wat betekent dat voor bedrijven?
‘Zij moeten inspelen op de belangrijke technologische doorbraken. Neem de bouwsector. Met een 3D-printer kan in de nabije toekomst iedereen bouwen. Er loopt al een project in Amsterdam om met behulp van een 3D-printer een grachtenpand te bouwen. Daar wordt nu nog lacherig over gedaan. Als ik bouwondernemer was, dan zou ik me echter grote zorgen gaan maken.
Voor bedrijven die niet meekunnen in de verandering, is er namelijk geen plaats. Alles wat je nu niet meer zou verzinnen, moet je opheffen. Voorbeelden te over. Neem de omroepen; ik kan mijn zoon van 17 uitleggen waar de afkorting van omroeporganisatie VPRO voor staat. Maar niet waarom die vereniging überhaupt bestaat. Een ander voorbeeld van de oude structuren: energiebedrijven. De vele lokale energie-initiatieven bewijzen dat het lokaal en duurzamer kan.’

Hoe kunnen bedrijven overleven?
‘In een omgeving waarin iedereen kan produceren, gaat het om het delen van kennis. De bouwbedrijven die consumenten kunnen helpen bij de bouw van hun eigen huis, blijven overeind. Niemand kan het alleen. Bedrijven die kennis durven te delen, kunnen daarom overleven. Bovendien moeten ze beschikken over adaptief vermogen. Inspelen op de behoefte van de consument. Neem Philips. In de ogen van velen nog steeds een producent van lampen en televisies. Maar die maken ze allang niet meer zelf. Philips is een zorgonderneming die zich voornamelijk richt op de ontwikkeling van medische apparatuur voor de zorg. Een ander voorbeeld is DSM, dat zich in de afgelopen jaren van petrochemisch concern tot fijnchemisch bedrijf naar een bedrijf dat onder meer medicijnen uit biomassa produceert, ontwikkelde.’

U wilt als transitie-expert mensen niet alleen wakker schudden, maar ook bij veranderingen betrekken. Hoe gaat dat in zijn werk?
‘Daarbij komt het beeld van die pinguïns goed van pas. We lopen net als pinguïns in de sneeuw achter elkaar aan. 90 procent van ons gedrag is gewoontegedrag. Tot er iemand uit de rij stapt en een nieuwe koers uitzet. Kijk je goed naar het filmpje, dan zie je dat niet de eerste vogel die uit de lijn stapt, de werkelijke verandering start. Het is de tweede, degene die voor de verbinding zorgt tussen de vernieuwers en de gevestigde orde. We hebben mensen nodig die de verbinding maken. Een voorbeeld is de thuiszorgorganisatie Buurtzorg. Een initiatief van Jos de Blok, een medewerker van een grote thuiszorgorganisatie die zag hoe het beter kon. Hij werd uitgelachen, maar bouwde in een aantal jaar de grootste thuiszorgorganisatie van Nederland op, volledig gestoeld op zelfsturende teams. Er zijn geen managers in dienst, er werken slechts een aantal mensen op de administratie. Hij kan het daardoor veel goedkoper doen dan de klassieke thuiszorgorganisaties. En het belangrijkste is: de klanten zijn zeer tevreden.’

Deel deze pagina: