By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Technorealist sees a dynamic future full of opportunities and challenges

Techno-realist ziet bruisende toekomst vol kansen en uitdagingen

22-07-2015 | Visie | Peter van Kleef Fossiele brandstoffen raken op, de vervuiling neemt snel toe, de aarde raakt overvol en de voedselbronnen uitgeput. Je zou er depressief van worden. De problemen waar de moderne mens mee kampt, dreigen in de toekomst onbeheersbare proporties aan te nemen als je de huidige ontwikkelingen tot ver in de toekomst extrapoleert. Maar daar tegenover staan ontwikkelingen in allerlei vormen van technologie die zich in steeds hoger tempo voltrekken.

In het kort:
  • Seculiere stagnatie is gebaseerd op steekhoudende argumenten
  • Groeicijfers zijn vervuild door achterhaalde metingen
  • DNA-research en groeiende rekenkracht van computers hebben enorme impact
  • Ons economisch model moet nieuwe transitie maken

“Over het algemeen zijn wij bij Robeco optimistisch gestemd en denken we meer in termen van kansen dan in problemen”, zegt Lukas Daalder, CIO Investment Solutions. Daalder is zelf met recht een techno-realist te noemen. “Ik onderschrijf die positieve grondhouding volledig. De mens is ontzettend veel nieuwe dingen aan het uitvinden, in een ongekend hoog tempo. Steeds sneller tegen steeds lagere kosten.”

Dat optimisme – hoe verfrissend ook – moet wel een fundament van feiten hebben, om niet als ‘naïef’ te worden weggezet in deze wereld waarin onzekerheid, tegenvallende groei en verwarring de boventoon lijkt te voeren. Bovendien wordt niet zelden de vraag gesteld of de technologische ontwikkelingen wel in dit tempo voort kunnen gaan. Als het laaghangende fruit geplukt is, wordt het lastiger. De eerste stappen zijn vaak het makkelijkst en het grootst.

“Wanneer, zoals in 1900, een derde van de bevolking nog analfabeet is, zijn er nog grote stappen te zetten. Economen als Robert Gordon werpen de vraag op of we nu nog dezelfde sprongen vooruit kunnen maken en stellen zelfs dat het einde van economische groei in zicht is.”

“Dat scenario van secular stagnation is gebaseerd op een aantal steekhoudende argumenten”, erkent Daalder, “en op basis van data valt de trend van een verzwakkende wereldeconomie moeilijk te ontkennen.”

De Wet van Moore
Maar als echte optimist plaatst Daalder wel wat kanttekeningen bij dat scenario. Er gaat volgens hem vaak iets mis bij het meten van de economische groei. “Door technologische veranderingen kun je de groei van de economie niet meer meten zoals we dat vroeger deden. Toen was een tractor erbij, en een extra stuk land bebouwen genoeg voor wat groei. Dat is een makkelijkere optelsom dan de impact die de verandering van een traditioneel telefoontoestel op je bureau naar een iPhone – in feite een handcomputer – heeft.”

Een ander klassiek voorbeeld is de muziekindustrie. De groei is daar weggevallen, omdat consumenten geen cd’s meer kopen, maar de distributie van muziek via bits & bytes plaatsvindt – het concept van ‘zero marginal costs’. Er wordt veel verspreid tegen weinig kosten. Dit heeft een negatief effect op de gemeten BBP-groei, maar leidt per saldo wel tot meer welvaart. Moore’s Law (chips worden steeds sneller, tegen steeds lagere kosten) beïnvloedt de getallen op alle niveaus, stelt Daalder. De economische groeicijfers lijden daaronder, maar worden ook vervuild door ruis – lees: onjuiste metingen.

Gewassen op zeewater
Dat neemt niet weg dat veel uitdagingen waarmee de wereld kampt, uiterst reëel zijn. “Maar als je de mens de tijd geeft, heeft hij de capaciteit elk probleem op te lossen”, stelt Daalder. Te weinig voedsel voor te veel mensen? Het menselijk vernuft gaat daar triomferen zegt Daalder. “De ontwikkelingen gaan hier razendsnel. Ik ben niet per se een voorstander van genetische modificatie, maar als het verzet daartegen wordt opgeheven, ben je al heel ver. De doorbraken in DNA-onderzoek en de enorme analysekracht van moderne computers zullen binnen vijf tot tien jaar voor grote veranderingen zorgen.”

‘Dan gaan we de hoogte in. Gewassen groeien op een kunststof ondergrond in grote parkeergarageachtige constructies’

Daalder denkt daarbij niet aan maaltijdpillen, maar eerder – al is dat een vrije gedachte-exercitie – bijvoorbeeld aan “het kweken van gewassen op zeewater.” Onvoldoende landbouwgrond? “Dan gaan we de hoogte in. Gewassen groeien op een kunststof ondergrond in grote ‘parkeergarageachtige constructies’.” Fossiele brandstoffen die op dreigen te raken? Moore’s Law in zonnepanelen kan ervoor zorgen dat we binnen veertig, vijftig jaar zonder kunnen. Robotisering, 3D-printen; ze staan nog in de kinderschoenen maar gaan een grote impact hebben op de toekomst.

Van het groeipad af?
Natuurlijk zijn er keerzijden, zelfs aan het meest rooskleurige toekomstscenario. De Wet van Moore zal voor veel sectoren lagere bedrijfswinsten en uiteindelijk lagere werkgelegenheid betekenen. En dat voedt de theorie van Gordon weer – de wereldeconomie die definitief van het groeipad is afgeslagen. De echte techno-optimisten wuiven dat probleem weg door naar het verleden te verwijzen.

“In het verleden is de economie eerder van karakter veranderd. Van een landbouw naar industrie. En van een industrie naar diensten. Het is moeilijk te verzinnen wat de volgende transitie wordt, maar dat gold net zozeer voor die boer in 1860 die geen idee had dat hij tien jaar later in een fabriek zou belanden. Het probleem is alleen wel dat dit een echte leap of faith is: juist doordat het moeilijk te verzinnen is, weet niemand wat er voor in de plaats kan komen. En misschien komt er wel helemaal geen nieuwe banenmotor.”

Uiteindelijk krijgt econoom John M. Keynes misschien wel gelijk, met zijn stelling dat het in de toekomst voldoende is dat iedereen 20 uur werkt. In de meest extreme toekomstscenario’s nemen robots en technologie al het werk uit handen, en krijgt iedereen een basisinkomen. Zo ver is het nog niet. “Maar waar in het verleden de onderlaag van de maatschappij zijn baan zag verdwijnen door technologische innovatie, zie je dat nu ook de middenlaag bedreigd wordt”, signaleert Daalder.

Dit is pas het begin
“Computers kunnen duizenden keer sneller precedenten vinden dan rechtenstudenten in hun stoffige archieven. Data-analisten kunnen niet op tegen digitale concurrentie en de huisarts wordt al vervangen door apps in telefoons en horloges die de bloeddruk veel nauwkeuriger kunnen meten. En ook hier geldt: dit is pas het begin.”

“Als je mij vraagt: worden de komende 20 jaar saai en gekleurd door stagnatie of worden ze bruisend met hoogte- en dieptepunten, dan ga ik absoluut voor dat laatste scenario.” Ja, er zijn sectoren die uitgehold worden door de technologische ontwikkelingen (denk aan uitgevers en de muziekindustrie), maar tegelijkertijd is er een revolutie gaande die door de traditionele berekeningen van de economische groei grotendeels gemist wordt, stelt Daalder, want de waarde van al die digitalisering in die sectoren kan simpelweg niet ‘nul’ zijn.
Deel deze pagina:


Join the conversation

Nieuwsbrief professionals