By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Is de Europese eenheid in gevaar?

15-01-2015 | Visie | Léon Cornelissen Voormalig EC-voorzitter Barroso vindt dat Europa interne tegenstellingen moet overbruggen. Eenheid lijkt ver weg met de controverses over het begrotingsbeleid en de dreiging van het vertrek van de Britten en de Grieken uit de Unie. Waarom baren deze kwesties Robeco’s chief economist Léon Cornelissen geen grote zorgen?

In het kort:
  • Europese Commissie worstelt met politieke legitimiteit 
  • Stimuleringsplan nieuwe Commissie positief voor economie 
  • Brexit ongewenst en onwaarschijnlijk 
  • Geopolitieke factoren voorkomen Grexit

José Manuel Barroso, tot november vorig jaar voorzitter van de Europese Commissie en daarvoor onder meer premier van Portugal, heeft zich altijd een voorstander van eenheid in de Europese Unie getoond. Het behoud van eenheid was in de crisisjaren een voorwaarde voor het voortbestaan van de eurozone en van de EU, zo stelde Barroso in een interview in de Volkskrant kort voor zijn aftreden als Commissievoorzitter. Barroso is de hoofdspreker op Robeco Live, het event waar Robeco de beleggingsvisie 2015 toelicht.

Barroso is dan ook geen voorstander van een meer politieke koers van het orgaan waarvan hij tien jaar lang voorzitter was: “Een Commissie die in de crisisjaren polariserend was opgetreden, zou niets hebben bereikt. Die was weggevaagd en de boel was uiteengespat.” De door zijn opvolger Jean-Claude Juncker voorgestane, meer politieke koers vindt Barroso dan ook onverstandig. Als de Commissie een soort miniparlement was geworden, met verdeeldheid en fracties, dan had deze volgens de voormalig voorzitter niet meer als een bemiddelaar bij concurrentiezaken of strafprocedures tegen lidstaten kunnen functioneren.

‘Een polariserende Commissie zou in de crisisjaren niets hebben bereikt’

Léon Cornelissen, Robeco’s chief economist, heeft begrip voor de insteek van Juncker. “Hét probleem waar de Commissie mee worstelt, is de gebrekkige politieke legitimatie van haar macht. Het is bijvoorbeeld ondenkbaar dat Frankrijk een boete krijgt vanwege overschrijding van de begrotingsregels. Een dergelijke maatregel ligt erg moeilijk in de politieke verhoudingen binnen Europa. Het Europees Parlement politiseert de Commissie, onder meer door bij de verkiezingen ‘Spitzenkandidaten’ naar voren te schuiven.” Zo oefende het Parlement na de verkiezingen in mei 2014 grote druk uit op de regeringsleiders om de christen-democratische voorman Juncker te benoemen als EC-voorzitter. Zijn partij, de EVP, was immers de grootste geworden.

Bezuinigen of stimuleren?
De regeringsleiders in de Europese Unie hebben van oudsher veel macht, die nog is versterkt doordat de Europese Raad (van regeringsleiders) sinds 2009 een permanente voorzitter heeft. Maar een belangrijke rol is er voor de Commissie waar het gaat om begrotingszaken. Cornelissen: “De Commissie is de hoedster van het Europese Verdrag en bewaakt de begrotingsdiscipline zoals onder meer vervat in het Stabiliteits- en Groeipact. Op papier zijn de garanties voor de begrotingsdiscipline in de eurozone nog sterker geworden, onder meer door aanvullende maatregelen in het six-pack, het two-pack en het fiscal compact.”

Waar Barroso een voorstander is van eenheid, is er binnen Europa sprake van uiteenlopende inzichten. Aan de ene kant staan onder meer Duitsland en Nederland die een stringent begrotingsbeleid voorstaan, een lijn die ook in Brussel lange tijd werd aangehouden. Maar dit is veranderd. Zo nam Barroso in de laatste fase van zijn voorzitterschap al een flexibeler standpunt in. In het voorjaar van 2013 gaf hij aan dat het bezuinigingsbeleid van de lidstaten zijn grenzen leek te hebben bereikt. Daarmee sloot hij aan bij geluiden die in dezelfde periode vanuit het IMF opklonken.

Kort na haar aantreden heeft de nieuwe Commissie een plan gelanceerd om met publieke middelen de investeringen aan te zwengelen. Cornelissen vindt dit initiatief van Juncker verstandig. “Beter dan nu Frankrijk, Spanje en Italië onder druk te zetten om te bezuinigen, kun je belastingverlaging doorvoeren in Duitsland of daar de lagere inkomensgroepen een douceurtje geven. Maar dat zit er niet in, ondanks dat de aanvullingen op het Stabiliteits- en Groeipact ook gaan over het tegengaan van macro-economische onevenwichtigheden.”

Brexit: ongewenst en onwaarschijnlijk
Andere tegenstellingen openbaren zich op het politieke vlak. Zo is een vertrek van de Britten uit de EU (een ‘Brexit’) nog altijd in beeld. In 2017 wordt hierover mogelijk een referendum gehouden. Barroso is uiteraard een tegenstander van een Brexit, maar niet ten koste van elke prijs. "Het is negatief voor heel de Unie als het Verenigd Koninkrijk vertrekt. Maar we mogen evenmin één land de wet laten dicteren in Europa”, aldus Barroso in een interview in Trouw in oktober vorig jaar.

Cornelissen maakt zich weinig zorgen over een Brexit: “De kans daarop is niet groot aangezien het slecht is voor de Britse economie. Het leidt tot een vertrek van internationale bedrijven en de betekenis van de City neemt af. Ze zullen dus wel uitkijken om voor uittreding te stemmen.” Voor Europa is het minder erg, stelt Cornelissen, aangezien de EU de grootste interne markt ter wereld is.

Naast de economische nadelen ziet Cornelissen in de politieke verhoudingen een reden om een Brexit een kleine kans toe te dichten. “Cameron zal door de opkomst van de naar afscheiding strevende UKIP waarschijnlijk geen meerderheid behalen en dat geldt ook voor UKIP zelf. Labour en de liberaal-democraten zullen, of dit nu in een regeringscoalitie is met de Conservatieven of met elkaar, niet akkoord gaan met een referendum.”

Geopolitieke factoren voorkomen Grexit
Meer nog dan bij de Britten dreigt nu een Grexit, een vertrek van Griekenland uit de EU. Barroso ijverde tijdens zijn voorzitterschap sterk voor een behoud van Griekenland binnen de Unie en de eurozone. Zouden zijn inspanningen ruim twee jaar later voor niets blijken te zijn geweest? Volgens Cornelissen is dat niet het geval. “Als het extreemlinkse Syriza de verkiezingen op 25 januari wint, haalt het waarschijnlijk geen absolute meerderheid in het parlement. Mogelijke coalitiepartners zullen een vertrek uit de eurozone blokkeren.”

Andere redenen waarom de econoom niet bang is voor een Grexit is dat Syriza zelf ook al zijn toon heeft gematigd en de euro grote populariteit geniet onder de Grieken. “Meer dan 70 procent wil de eenheidsmunt behouden”, aldus Cornelissen. Cornelissen denkt ook dat Europa een Grexit wil vermijden. “Naast financiële overwegingen spelen ook geopolitieke factoren een rol. Met het onbetrouwbare Turkije en het onvoorspelbare Rusland in de buurt zal men Griekenland, dat een NAVO-lidstaat is, niet graag in elkaar zien zakken.”

Dat Merkel zich volgens het Duitse tijdschrift Der Spiegel niet zou verzetten tegen een Grexit lijkt Cornelissen onwaarschijnlijk. “Als dat bewust naar buiten is gelekt, dan is dat waarschijnlijk voor binnenlandse consumptie geweest. Merkel zal, als leider van de grootste Europese economie, de verkiezingen in een andere Europese economie niet willen beïnvloeden.”

‘Europa is weerbaar en heeft getoond dat het zich kan aanpassen’

Als de verwachtingen van Cornelissen uitkomen, blijven de woorden van Barroso van kracht die hij vorig jaar tegenover Trouw uitsprak: “De Grexit, het opbreken van de euro en de Europese desintegratie zijn er niet gekomen. Alle doemdenkers kregen ongelijk. Europa is weerbaar en heeft getoond dat het zich kan aanpassen.”
Léon Cornelissen

Léon Cornelissen

Chief Economist
"You can be sure of risk, you can’t be sure of return."
Deel deze pagina:

Auteur

Léon Cornelissen
Chief Economist


Join the conversation

Nieuwsbrief professionals