By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

‘Het kapitalisme is zo slecht nog niet’

23-01-2015 | Visie Het kapitalisme is een complex systeem waar veel misverstanden over bestaan. Maar van alle beschikbare opties is het nog steeds de beste, zegt econoom en bestsellerauteur Ha-Joon Chang. Zaak is wel om het voortdurend te blijven verbeteren.

.
In het kort:
  • Het kapitalisme is een veerkrachtig systeem
  • Ongelijkheid leidt niet per definitie tot economische groei
  • Productie moet niet worden onderschat
  • Industrialisatie kan je beter niet overslaan
“Voor kapitalisme geldt hetzelfde als wat Winston Churchill ooit over democratie zei: ‘het is het slechtste systeem, met uitzondering van alle andere systemen’.” Voor wat betreft het kapitalisme noemt econoom en bestsellerauteur Ha-Joon Chang – die sprak op Robeco Live – zichzelf een 'pluralist'. In zijn laatste boek, Economics, The User’s Guide, onderscheidt Chang negen ‘scholen’ van het kapitalisme, zonder de één boven de ander te plaatsen. "Het kapitalisme is geen homogeen systeem. Er bestaan grote verschillen tussen de belangrijkste kapitalistische economieën – zoals de VS en Japan, maar ook tussen Zweden en Nederland. Er zijn verschillende modellen die allemaal op hun eigen manier werken," zegt hij.

Met de huidige sociale onrust in veel landen – een direct gevolg van een enorme en groeiende ongelijkheid – is de belangrijkste vraag: kan het kapitalisme in de huidige vorm overleven? Chang denkt van wel: "Het kapitalisme is erg veerkrachtig. Het heeft de afgelopen 120 jaar oorlogen, revoluties en crises overleefd. Maar het moet wel hervormd worden. Het is geen statisch iets, maar is continu in ontwikkeling."

Sociale zekerheid
Het Amerikaanse kapitalisme heeft nog wat scherpe kantjes. Europa kent veel meer sociale zekerheid, maar de VS is bezig met een inhaalslag. Sommige economen beweren dat de Amerikaanse economie dankzij het soepele ontslagrecht (‘hire to fire’) veel sneller kan herstellen van recessies dan de Europese economie. Daarnaast zou ons sociale vangnet mensen laks kunnen maken – wat nadelig is voor de economische groei. "Daar zit wat in," geeft Chang toe, "maar je wilt een goed systeem niet om zeep helpen omdat misschien 5% er misbruik van maakt."

Chang adviseert Europeanen om hun zegeningen te tellen: "Jullie weten niet hoe het is om te leven in een samenleving zonder sociale zekerheid." In Europa bestaat 25% van alle uitgaven uit sociale uitgaven. In de VS is dit zo'n 20%, maar in Korea – Changs thuisland – slechts 10%. "En geloof me: de mensen daar leven in angst. Ze krijgen weinig pensioen van de staat, gezinnen vallen uiteen en het aantal zelfmoorden onder ouderen ligt vier keer hoger dan het OESO-gemiddelde."

Slechte eigenschappen verdwijnen
In de loop van de tijd worden de slechte eigenschappen van het kapitalisme geëlimineerd. Zo'n 200 jaar geleden was slavernij in de VS volledig geaccepteerd en vonden Europeanen het normaal dat zesjarige kinderen werkten. Chang noemt zichzelf dan wel een pluralist, maar hij heeft een voorkeur voor het Noord-Europese kapitalistische model. "Duitsland, Nederland en de Scandinavische landen hebben een goede balans tussen economische dynamiek, sociale bescherming en solidariteit", zegt Chang. "In de VS loopt dit veel meer uiteen."

Gelijkheid leidt niet per definitie tot economische groei. Maar Chang wijst er wel op dat Finland – het land met de meest gelijke verdeling van de welvaart over de laatste 50 jaar – in die periode een hogere economische groei had dan de VS. "Scandinavië is echt een verzorgingsstaat, terwijl in de VS veel mensen het moeten doen met wat ze krijgen toegeworpen.” Er bestaat een complexe relatie tussen inkomensgelijkheid, de arbeidsmarkt en bbp-groei. Is gelijkheid nodig om economische groei aan te jagen, zoals sommige economen beweren? "In landen als China en India wel, maar in ontwikkelde markten niet," zegt Chang.

En wat vindt Chang van collega-econoom Thomas Piketty – auteur van Capitalism in the 21st Century – en zijn visie over op inkomensgelijkheid? "Ik heb zijn boek niet gelezen, dus ik heb daar geen mening over. Maar inkomensongelijkheid is een serieus probleem en één van de oorzaken van onze lage economische groei. Aan de inkomensongelijkheid van een land kun je zien hoe de samenleving zich heeft ontwikkeld. Ik zou niet willen wonen in een land als Brazilië of Zuid-Afrika, waar aan de lopende band zakenmannen worden ontvoerd."

Economische misvattingen
Automatisering is een fenomeen van de moderne tijd waar veel misverstanden over bestaan. Volgens Chang zijn Zweden en Japan de meest geautomatiseerde landen ter wereld, maar dit heeft hier niet geleid tot een hogere werkloosheid. "Deze landen zorgen voor hun werknemers en geven ze een andere plek op de arbeidsmarkt." Een andere veelgehoorde misvatting is dat landen een rooskleurige toekomst tegemoet gaan door het tijdperk van industrialisatie over te slaan.

Dit wordt bijvoorbeeld gezegd over India. Chang is het hier totaal niet mee eens. "Mensen gaan geloven dat het maken van dingen niet belangrijk is. Maar dat is een illusie; we maken juist meer dan ooit tevoren. Nederland is de op twee na grootste exporteur van landbouwproducten. Niet omdat de grond er zo vruchtbaar is, of omdat jullie er zo veel van hebben, maar dankzij technische innovaties. Hierdoor neemt de productie uiteindelijk alleen maar toe."

"Zwitserland en Singapore worden vaak genoemd als succesverhalen voor de dienstensector en als bewijs dat we een postindustrieel tijdperk zijn ingegaan. In werkelijkheid behoren deze landen tot de meest geïndustrialiseerde landen ter wereld. Ze hebben een sterke dienstensector, maar ook een sterke industriële sector. De succesvolle dienstensector levert voor een groot deel diensten aan de verwerkende industrie."

India of China
China investeert nog steeds veel in het aanjagen van de groei, en dat moet een land aan het begin van een economisch herstel ook doen, zegt Chang. Landen hebben groei nodig om een hogere levensstandaard te bereiken. Maar de economie wordt steeds meer consumentgedreven. Dat maakt het er niet gemakkelijker op, waarschuwt Chang. "Mensen hebben altijd hard moeten sparen voor hun pensioen; alle Chinezen zijn geobsedeerd door sparen. Je kunt niet zomaar zeggen dat ze ineens moeten gaan uitgeven. Je moet een plan hebben om hun gewoontes te doorbreken en een infrastructuur om de uitgaven te stimuleren – winkelcentra, maar ook online winkels. China is zich bewust van deze uitdaging, maar het is een lang en ingewikkeld verhaal. Het land heeft nog tijd, maar kan niet rustig achterover leunen."

‘Je moet een plan hebben om hun gewoontes te doorbreken’

Is de situatie in India minder ingewikkeld? "Minder ingewikkeld om te begrijpen, maar zeker niet eenvoudiger op te lossen. Ze hebben het kastenstelsel, religieuze verdeeldheid en een groot infrastructuurprobleem – je komt echt nergens. En het analfabetisme ligt veel hoger: in China kan 94% van de bevolking lezen, in India slechts 63%. Het overslaan van het hele stadium van industrialisatie is dus volgens Chang geen oplossing.

Wasmachine belangrijker dan internet
"Ik geloof nog steeds dat de wasmachine veel meer invloed heeft gehad op de economie dan het internet. Het heeft onze levens fundamenteel veranderd. Dankzij de wasmachine konden vrouwen gaan werken, minder kinderen opvoeden en meer in hen investeren, en de hygiëne en gezondheid verbeteren. Het heeft onze samenleving veranderd en de kwaliteit van het leven verbeterd. Om dit te evenaren heeft het internet nog een lange weg te gaan." Niet de mobiele telefoon, maar de wasmachine zal de Indiase diensteneconomie naar een betere toekomst helpen. Je moet industrialisatie niet onderschatten.

Uiteindelijk denkt Chang dat er – zowel nu als in de nabije toekomst – geen beter systeem zal zijn dan het kapitalisme. "Maar we zijn wel verplicht om het steeds beter te maken."

‘Leiders moeten uitleggen wat er op het spel staat’

Volgens voormalig EC-voorzitter José Manuel Barroso moeten we niet op onze lauweren rusten. Europa is gebaat bij verdere economische en politieke integratie.

Video en interview

Waarom factorbeleggen werkt

Hoe kan een beleggingsfonds succesvol zijn? Joop Huij, hoofd research factorbeleggen, laat zien waarom blootstelling aan factoren als low volatility, momentum en value belangrijk is voor een sterke performance.

Interview

Verwachtingen voor 2015

2014 is voor beleggers alleszins meegevallen, zegt Robeco Chief Economist Léon Cornelissen. Wat zijn de kansen en risico’s in 2015?

Video

Terugblik door Robeco CEO Roderick Munsters

2014 was voor onze klanten een prima beleggingsjaar, zegt Robeco CEO Roderick Munsters. Ontdek waarom hij gematigd optimistisch is voor dit jaar.

Video

Beleggingsexperts verdeeld over invloed Fed in 2015

Wat is het effect van uiteenlopend beleid van Fed en ECB in 2015? Robeco verwacht hierdoor negatieve invloed op de aandelenmarkten, maar twee grootbanken denken daar anders over.

Interview
Deel deze pagina: