By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Ondermijnen financiële markten de democratie?

03-04-2014 | Visie | Léon Cornelissen George Papandreou, premier tijdens de Griekse staatsschuldencrisis en hoofdspreker op het Robeco World Invested Forum 2014, waarschuwt voor de invloed van financiële markten op de democratie. Robeco’s Chief Economist Léon Cornelissen is het daar niet mee eens. Volgens hem moeten we ons juist zorgen maken om de ongecontroleerde macht van centrale banken.

Lag de focus van de financiële markten te veel op bezuinigingen en hebben ze daarmee de Griekse democratie ondermijnd?
Papandreou – van 2009 tot 2011 premier van Griekenland – vindt dat de focus van de financiële markten te veel lag op onmiddellijke bezuinigingen en dat hij niet de tijd kreeg om structurele maatregelen door te voeren.

Op 10 maart 2014 zei Papandreou tegen de Indiase krant 'The Indian Express' dat de structurele maatregelen die nu zijn doorgevoerd gelijk zijn aan de voorstellen die hij destijds deed: meer transparantie, aanpakken van vriendjeskapitalisme en corruptie, en een efficiënter werkende overheid. En dat hij geen problemen heeft met de markt, zolang er maar regels zijn.

De druk om te bezuinigen leidde volgens hem tot een oneerlijke last voor de middenklasse, omdat de rijken wegkomen zonder belasting te betalen. “Er waren waarschijnlijk meer structurele veranderingen nodig om belastingontduiking tegen te gaan. De belastingverhogingen waren een onmiddellijke maatregel, maar we hadden eigenlijk een efficiënter belastingsysteem nodig. Daar kregen we helaas de tijd niet voor..."

In een presentatie (klik hier voor de TED-presentatie) in 2013 zei Papandreou dat de financiële markten de Griekse democratie ondermijnen. Hij vergeleek de onderhandelingen met de EU in 2010 over hervormingen en bezuinigen met de voormalige militaire dictatuur van het land:

“Ik ging met een missie naar Brussel – een gezamenlijke Europese reactie die de markten tot rust zou brengen en ons de tijd zou geven om de nodige hervormingen door te voeren. Maar die tijd kregen we niet." 

“Stel je nou eens voor dat je aan de onderhandelingstafel zit in Brussel – de onderhandelingen zijn zwaar, de druk is hoog en de voortgang traag. En dan schreeuwt een premier om tien voor twee ineens dat we over tien minuten klaar moeten zijn. Dus ik zeg: 'Waarom? Dit zijn belangrijke beslissingen. Laten we nog even verder onderhandelen.' Een andere premier zegt: 'Nee, er moet nu een overeenkomst komen, want over tien minuten openen de markten in Japan. Als we dan geen overeenkomst hebben, ontstaat er chaos in de wereldwijde economie."

“In die tien minuten sloten we snel een overeenkomst. Dit keer was het niet het leger dat een pistool tegen onze hoofden hield, maar waren het de financiële markten. Daarna volgde de moeilijkste beslissing van mijn leven – voor mij zelf en voor mijn landgenoten. Ik moest bezuinigingen opleggen aan mensen die vaak niets aan de crisis konden doen. Door deze opofferingen wist Griekenland een bankroet te voorkomen en de eurozone een ineenstorting.”

Cornelissen: financiële markten overdrijven vaak
Volgens Robeco’s Chief Economist Léon Cornelissen ligt de schuld ook wel een beetje bij de financiële markten. "De financiële markten hebben vaak de neiging om te overdrijven. Voor het uitbreken van de Griekse staatsschuldencrisis waren de creditspreads ten opzichte van Duitse staatsobligaties te laag, terwijl ze tijdens de crisis juist te hoog waren (meer dan 40%). Deze hoge creditspread tijdens de Griekse crisis vergrootte de problemen. Hierdoor werden de kosten voor het herfinancieren van de bestaande schuld veel hoger. Dus als een regering veel schulden heeft en er breekt een crisis uit, zorgen de financiële markten vaak voor nog grotere problemen.”

Cornelissen: de grootste problemen hadden betrekking op Griekenland zelf, niet op de markten
Toch is Cornelissen het niet eens met de stelling van Papandreou. Hij wijst op eerdere regeringen en specifieke problemen in Griekenland: “Het land kwam bij de eurozone door gebruik te maken van valse statistieken, en dat had uiteindelijk een averechtse uitwerking. Dat is natuurlijk niet de schuld van Papandreou, maar van eerdere Griekse regeringen.”

Hij somt op wat de structurele zwaktes van het land zijn die hebben bijgedragen aan de crisis en ervoor hadden moeten zorgen dat Griekenland niet kon toetreden tot de eurozone. “Er gebeurden veel bizarre dingen. Zo had Griekenland tot voor kort geen centraal kadaster, was er veel corruptie en betaalde een elitegroep geen belasting. Dit werd allemaal niet veroorzaakt door de financiële markten. Met de kennis van nu is het wel duidelijk dat de Griekse toetreding tot de eurozone niet in het nationale belang was.”

Maar volgens Cornelissen zijn er meer verantwoordelijken. “Andere Europese landen zijn ook schuldig, want zij namen de aanvraag van de Grieken te licht op."

En heeft de EU de Griekse democratie ondermijnd?
Nee, zegt Cornelissen. “De Europese Unie heeft inderdaad de invloed van de financiële markten gebruikt om druk uit te oefenen op Griekenland. En ik begrijp dat de Griekse bevolking het niet eens was met de harde maatregelen onder druk van de EU, zoals de ingrijpende bezuinigingen. Dit gebrek aan steun is natuurlijk een probleem voor een premier, omdat de regerende partijen tijdens de volgende verkiezingen de rekening gepresenteerd krijgen. Positief is wel dat de Griekse democratie alle tegenspoed heeft overleefd. Een militaire coup bleef uit.”

“Democratie betekent ook dat de bevolking kan beslissen of ze bij de eurozone willen blijven. Er is nog steeds een kans dat Griekenland de drachme weer gaat invoeren, hoewel ik dat voorlopig niet verwacht“, aldus Cornelissen.

De situatie in Griekenland onderstreept nog maar eens het belang van fiscale discipline als een land eenmaal deel uitmaakt van een gemeenschappelijke munt, voegt hij toe. “Het is een wijze les voor ons allemaal. Als je de tool van flexibele wisselkoersen inlevert door toe te treden tot de euro, zou het kunnen dat je uiteindelijk een enorme economische prijs betaalt. Je kunt je munt namelijk niet meer devalueren. Leden van een monetaire unie moeten enorm veel fiscale discipline hebben."

'Leden van een monetaire unie moeten enorm veel fiscale discipline hebben'

Cornelissen: politici bouwen vaak schulden op
Het maken van schulden is volgens Cornelissen een cruciaal punt in deze discussie. “Politici hebben de gewoonte om geld uit te geven als ze in de problemen zitten en zo schuld op te bouwen. Er is altijd de verleiding van goedkoop krediet dat wordt verstrekt door de kapitaalmarkten en ze houden zich meestal niet echt bezig met wie er uiteindelijk opdraait voor hun uitgaven. Maar als politici schulden maken, moeten ze op een gegeven moment harde maatregelen nemen. Ze hebben dan minder opties.”

De gewoonte om schulden op te bouwen is een zwakte van democratieën, zegt hij. “Begrotingstekorten zijn inherent aan democratieën, maar toch is het mogelijk om hier wat aan te doen. Zo probeert Duitsland het op te lossen door een grondwettelijk maximum voor het overheidstekort in te voeren."

'Begrotingstekorten zijn inherent aan democratieën'

Cornelissen: macht van centrale banken is een terechte zorg
Volgens Cornelissen zijn centrale banken – zoals de Fed – een veel grotere bedreiging voor democratie dan de financiële markten. “Deze functionarissen zijn niet gekozen maar hebben wel enorm veel macht, die tijdens de financiële crisis alleen maar is gegroeid. De Fed heeft drastische maatregelen genomen, zoals de kwantitatieve verruiming, met heel weinig democratische controle. Amerikaanse politici zijn hier bezorgd over en dringen aan op een onafhankelijke controle van de Fed.”

Over de ECB is hij nog pessimistischer. “De Europese Centrale Bank heeft zelfs nog minder democratische controle dan de Fed. De ECB is volledig onafhankelijk en kan zelf inflatiedoelen stellen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het VK waar inflatiedoelen worden ingesteld door politici. Hij sluit af met: "De ECB is zeer ondemocratisch georganiseerd en dat is onwenselijk."

'De ECB is zeer ondemocratisch georganiseerd'

Léon Cornelissen

Léon Cornelissen

Chief Economist
"You can be sure of risk, you can’t be sure of return."
Deel deze pagina: