By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Onafhankelijke centrale banken? Reken er niet op

27-03-2013 | Visie | Kommer van Trigt Centrale banken zijn in de praktijk niet meer onafhankelijk van de politiek. Beleggers en consumenten kunnen daar maar beter rekening mee houden.

Centrale banken die onafhankelijk van de politiek opereren. Dat ideaal is dikwijls geschetst, want een strikte scheidslijn tussen bank en regering voorkomt dat politici de geldpers kunnen aanzetten om kiezers te behagen. Deze crisis legt bloot dat de onafhankelijkheid van monetaire autoriteiten in de praktijk een farce is. Zoals het waterpeil van de Rijn niet losstaat van temperaturen op de top van de Alpen, zo zijn de crisismaatregelen van centrale banken niet los te denken van de politiek.

Frankfurt helpt een handje
Neem president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank. Hij overlegt geregeld met Europese politici over het monetaire beleid. De toezegging van de ECB om in het uiterste geval onbeperkt staatsobligaties op te kopen, kwam er waarschijnlijk pas na overleg met de Duitse bondskanselier Angela Merkel, hoewel dat nooit officieel is bevestigd. Ook vóór de aankondiging van de zogeheten outright monetary transactions (OMT) bewees Frankfurt politici meermaals een dienst. Zo hebben de regeringen van Italië, Spanje en Portugal geruime tijd een lagere rente op hun schuld betaald dankzij de interventies van de ECB op de obligatiemarkt. Gevolg hiervan is dat de ECB nu opgescheept zit met schuldpapieren; maar liefst 5% van de Italiaanse schuld ligt in Frankfurt.

Overal een grotere greep op centrale banken
Het eurogebied is bepaald geen uitzondering. Ook de Amerikaanse Federal Reserve Bank en de Bank of Engeland verlenen hand- en spandiensten aan de politieke machtshebbers. De FED koopt iedere maand $45 mrd aan Treasuries, en bezit nu al zo’n 15% van de Amerikaanse schuld. De Bank of England heeft zelfs zo’n 30% overheidsschuld in de boeken staan.

In Japan laat de onlangs gekozen premier Abe zijn invloed zien met de benoeming van Haruhiko Kuroda tot de nieuwe president van de Bank of Japan. Kuroda staat een ruimer monetair beleid voor dan zijn voorganger, met een hoger inflatiedoel; 2% in plaats van 1%. De Japanse premier Abe maakt het nog niet zo bont als zijn Hongaarse collega Orban. In EU-lidstaat Hongarije heeft de populist Orban een centrale bank-president opgetrommeld die bereid is om de teugels te laten vieren om de groei te stimuleren voor de verkiezingen in 2014.

De kater komt later
Is het erg dat centrale banken meer onder invloed staan van de politiek? Op korte termijn is er geen reden om de alarmbellen te laten rinkelen. Sterker nog, de onconventionele monetaire maatregelen van de monetaire autoriteiten hebben de grote paniek op financiële markten gesust.

Maar dat is de eerste roes, de kater komt later. Want nu lopen de belangen tussen centrale bankiers en politici nog redelijk parallel. Beiden willen voorkomen dat de crisis uitslaat. Maar te verwachten valt dat de wensen straks tegengesteld zijn, juist op het moment dat de tijd rijp is om te stoppen met het opkopen van schuld. De belangentegenstelling tussen politiek en centrale bank kan leiden tot een te trage reactie met inflatie als gevolg.

Regeringen pakken nu de winsten
Politici raken steeds meer verslaafd aan de lage rente, waardoor ze minder geld kwijt zijn aan hun schuld. Daar komt bij dat ze profiteren ze van een positief bijeffect van de opkoopoperaties: de winsten die centrale banken boeken doordat ze rente- inkomsten ontvangen op de aangekochte obligaties.
Regeringen romen die winsten af. Gratis geld is het voor ze. Volgens Morgan Stanley bedraagt de winst die centrale banken hebben geïncasseerd op opgekochte leningen al zo’n $140 mrd per jaar – een aardig cadeau in financieel moeilijke tijden. In eigen land heeft minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem een truc bedacht om deze extra winst van DNB al naar de schatkist te sluizen, dat scheelt weer miljarden aan pijnlijke bezuinigingsmaatregelen.

Maar nemen politici ook met minder genoegen?
Maar zoals bij ieder bijeffect zal het ophouden zodra toediening van het medicijn stopt. Wanneer de centrale bank haar interventies stopt, drogen de operationele winsten op. Als een centrale bank haar obligaties vroegtijdig verkoopt, boekt ze zelfs verliezen bij een opgelopen rente. Dat is even slikken voor politici die net gewend zijn geraakt aan de extra inkomstenbron.

Politici zullen daarom geneigd zijn om centrale banken af te houden van renteverhogingen die een direct gat slaan in hun eigen begroting. In Engeland is inmiddels al een discussie losgebarsten over de vraag of de BoE de Gilts die ze op de balans heeft niet gewoon zou moeten kwijtschelden. Overheden waren blij met de checks die ze toegezonden kregen, maar accepteren ze straks ook de rekening? Ze hebben er alle belang bij om de rente niet al te snel te verhogen.

Politiek heeft belang bij inflatie
Een tweede reden tot zorg over de nauwere band tussen politici en centrale banken, is dat politici ook eigen belang hebben bij wat inflatie. We leven in tijden van gigantische schuldenopbouw. Landen hebben de afgelopen jaren hun staatschulden in rap tempo vergroot. Er zijn bij matige groeivooruitzichten kortgezegd drie manieren om van schuld af te komen: bezuinigen, kwijtschelding of weginfleren. Gegeven het feit dat bezuinigingen impopulair zijn bij kiezers, en schuldkwijtschelding het vertrouwen in het systeem ontwricht, dan wordt inflatie al snel een aantrekkelijk alternatief. Voor een overheid is een staatsschuld die groter is dan het bruto binnenlands product beter onder controle te krijgen wanneer de geldontwaarding ieder jaar 5% bedraagt in plaats van 2%.

Voorbereiding is nodig
Beleggers en burgers moeten zich bewust zijn van deze belangen van politici, en van hun toegenomen invloed op centrale banken. Het kan betekenen dat centrale banken worden gedwarsboomd in het verhogen van de rente met inflatie als gevolg– en het is raadzaam om je daar op voor te bereiden. Als je weet dat het medio maart gaat dooien in de Alpen kun je maar beter voorzorgsmaatregelen hebben genomen voor het geval de Rijn overstroomt.

Klik hier voor meer artikelen over Robeco’s vastrentende fondsen:


Deel deze pagina: