By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

ECB biedt midden- en kleinbedrijf nog geen soelaas

06-06-2013 | Visie | Peter van der Welle
In het kort
  • Haperende kredietverlening aan midden- en kleinbedrijf obstakel voor economisch herstel eurozone
  • Grote hobbels voor ECB-plan securitisatie MKB-leningen
  • Meer kans van slagen na Duitse verkiezingen
 

ECB denkt aan securitisatie MKB-leningen
De kredietverlening aan het midden- en kleinbedrijf in de eurozone komt maar niet op gang. De ECB denkt hier door middel van securitisatie van bedrijfsleningen op termijn een oplossing voor te kunnen bieden. Beleggingsstrateeg Peter van der Welle noemt vijf hobbels die de ECB moet overwinnen om de plannen tot een succes te maken.
 
Beleggers lijken vooruit te lopen op betere tijden. Maar wat betreft Europa wordt de positieve gang van zaken op de financiële markten niet ondersteund door de reële economie. Al zes achtereenvolgende kwartalen blijft groei uit, ondanks zeer lage officiële rentetarieven. De ECB verlaagde begin mei zijn belangrijkste rentetarief nog met een kwart procentpunt naar 0,5 procent, een nieuw historisch dieptepunt. De belangrijkste oorzaak is een haperend transmissiemechanisme: het goedkope geld dat de centrale bank beschikbaar stelt, wordt niet doorgesluisd naar het bedrijfsleven.

Obstakel voor economisch herstel
Vooral de moeilijke leencondities voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) worden door economen gezien als een obstakel voor economisch herstel in de eurozone. Ondernemers klagen over de hoge rentetarieven en, meer nog, de terughoudendheid waarmee banken krediet verstrekken. Dit geldt voor de landen waar de economische problemen het grootst zijn, zoals Italië en Spanje, maar ook voor een relatief sterke economie als Nederland.
 
Een einde aan deze situatie lijkt nog niet in zicht. De Nederlandsche Bank meldt zelfs dat in het eerste kwartaal van 2013 de helft van de banken in ons land de leenvoorwaarden voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) verder heeft aangescherpt. De toegenomen risicoperceptie en de kosten verband houdend met de vermogenspositie van de banken zijn volgens DNB de belangrijkste verklaring van de aanscherping van de leenvoorwaarden. Tegelijkertijd rapporteert een ruime meerderheid van de banken (83 procent) dat de vraag naar krediet door het MKB is afgenomen.
 
Bij dit laatste speelt de zwakke binnenlandse vraag waarschijnlijk een grote rol, aangezien ondernemers hierdoor niet snel investeren in productiecapaciteit. Maar tegelijkertijd is het mogelijk dat de risicoaverse houding van de banken ondernemers al bij voorbaat ontmoedigt om aan te kloppen voor een lening.
 
Moeilijke leencondities voor midden- en kleinbedrijf obstakel voor economisch herstel 

Grafiek 1: Netto % banken in Nederland dat de acceptatiecriteria voor krediet aan ondernemingen verandert t.o.v. het vorig kwartaal

Bron: De Nederlandsche Bank

Dat juist middelgrote en kleine ondernemingen moeilijk aan krediet kunnen komen, is extra problematisch doordat het MKB in de meeste landen verantwoordelijk is voor de bulk van de productie en de werkgelegenheid. Het is dan ook niet vreemd dat de ECB zoekt naar middelen om specifiek deze groep te helpen.

Geen ei van Columbus
De ECB kijkt nu samen met andere Europese instellingen naar de mogelijkheid om een markt te creëren voor asset-backed securities (ABS). Dit zijn financiële instrumenten met leningen aan niet-financiële ondernemingen als onderpand. Door deze veelal minder liquide leningen te bundelen, worden ze verhandelbaar en kunnen ze beleend worden bij de ECB. Het grote voordeel van een securitisatie van de leningen is dat daardoor liquiditeit vrijkomt bij de banken, waardoor deze in staat zijn meer geld te lenen aan het bedrijfsleven.
 
Is hiermee nu het befaamde ei van Columbus gevonden om de kredietverlening aan middelgrote en kleine ondernemingen vlot te trekken? Waarschijnlijk niet. Beleggingsstrateeg Peter van der Welle ziet een vijftal grote hobbels voor het ECB-plan.

Vijf hobbels voor ECB-plan

  1. Het voorstel van de ECB betekent de terugkeer van de ABS, een financieel instrument dat een slechte naam kreeg door de kredietcrisis. Mede doordat in de jaren voor de crisis rommelhypotheken als onderpand werden gebruikt voor de `asset-backed securities´ kon de Amerikaanse woningmarkt zo dramatisch ontsporen. Eén van de oorzaken van de crisis zou nu ingezet worden als onderdeel van de oplossing. De belangstelling bij beleggers voor deze producten zou daardoor kunnen tegenvallen.
  2. Een juridische belemmering is dat veel leningen aan bedrijven niet mogen worden doorverkocht aan derde partijen.
  3. De derde horde die genomen moet worden zijn de strenge regels die in het kader van ‘Bazel 3’ worden geïmplementeerd. Deze maken het moeilijker om leningen met een lage rating te securitiseren. Alleen als de BIS (Bank voor Internationale Betalingen) de regels minder stringent maakt (pas in 2018 worden deze volledig doorgevoerd), lijkt het voorstel kans van slagen te hebben.
  4. Een soortgelijk obstakel geldt met betrekking tot de ratings van de partijen die garant staan voor de ABS. Deze zijn volgens de Bazel 3-regels veelal te laag. Door de Europese Investeringsbank (EIB) erbij te betrekken zou dit probleem kunnen worden ondervangen, maar het is de vraag of de EIB hiervoor groot genoeg is. Dit zou betekenen dat ook overheden garant moeten staan. Maar volgens Van der Welle ligt dit moeilijk, met name in Duitsland: “De Duitse minister van Financiën Schäuble en zijn landgenoot [en ECB-bestuurder] Asmussen zijn wars van maatregelen die de belastingbetalers in hun land geld kunnen kosten.”
  5. Een geslaagde securitisatie heeft een stabiele en voorspelbare kasstroom nodig. Maar hier zit volgens Van der Welle de grootste bottleneck: “Door de karakteristieken van het MKB in combinatie met de zwakke economische situatie in de periferie van de eurozone kunnen de meeste bedrijven daar dergelijke kasstromen niet genereren. Veel banken zijn niet in staat om genoeg volume te creëren bij het bundelen van de leningen. Verder is het de vraag of de kleinere banken voldoende expertise in huis hebben om dit soort complexe transacties te kunnen organiseren”.

Hoe nu verder?
Een oplossing voor de moeizame kredietverlening in de eurozone zal in ieder geval niet op de korte termijn worden geïntroduceerd. ECB-president Draghi wees na de maandelijkse rentevergadering op 6 juni zelf ook op het complexe karakter van het creëren van een markt voor ABS met leningen aan het MKB als onderpand. De plannen moeten volgens de ECB dan ook gezien worden als een voorstel voor de middellange tot lange termijn. 
 
“Na de verkiezingen zal Duitsland zich mogelijk soepeler opstellen.”
 
Maar frustreren de vele te nemen hobbels niet ook een oplossing op de langere termijn? Van der Welle ziet lichtpuntjes: “De securitisatie biedt geen snelle oplossing, maar toont wel de bereidheid van de ECB om op zoek te gaan naar nieuwe middelen om het haperende monetaire transmissiemechanisme te repareren. Daarbij zou het de geloofwaardigheid van de ECB ondermijnen als deze onconventionele maatregel opeens van het schap zou verdwijnen.. Als de verkiezingen in september achter de rug zijn, zal Duitsland mogelijk wel akkoord gaan met soepelere regels en sneller over de brug komen met directe of indirecte garantiestellingen.” De komende maanden worden benut om voorbereidingen te treffen voor de steunmaatregelen, zoals het verzamelen van gestandaardiseerde informatie over de leningen die als onderpand voor de ABS dienen. Maar ook dan zal het nog lang duren voordat de maatregelen effect sorteren. Voorlopig zullen ondernemers in het midden- en kleinbedrijf rekening moeten houden met een moeizame kredietomgeving.

Deel deze pagina: