By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Waarom de crisis verergert door nieuwe regelgeving

25-06-2012 | Visie | Niall Ferguson

Professor Niall Ferguson, verbonden aan de universiteit van Harvard, is van mening dat wetgevers het probleem van een slecht gereguleerd financieel systeem proberen op te lossen met nog slechtere regels.

In het kort

Door een complex systeem te reguleren met complexe regelgeving, wordt het systeem nog kwetsbaarder

Wordt 2012 een herhaling van 1931, toen het omvallen van een Europese bank leidde tot de tweede helft van een depressie?

De crisis werd veroorzaakt door gebrekkige regels, niet door een gebrek aan regels

De eenvoud van regelgeving van Walter Bagehot kan voor stabiliteit zorgen 

 
"Door een complex systeem te reguleren met complexe regels wordt het systeem alleen maar kwetsbaarder. Dat is allerbelangrijkste wat ik u mee wil geven," zo stelde Niall Ferguson, hoogleraar geschiedenis en bedrijfskunde aan Harvard, tijdens Robeco Summer University 2012.

Hij beschreef het financiële systeem als “een complex netwerk” dat wordt “gekenmerkt door een veel grotere complexiteit dan nog niet eens zo lang geleden het geval was.” Positief is dat het systeem veel efficiënter is geworden door het toenemende aantal verbindingen tussen de knopen in het netwerk.

Maar daardoor is het wel kwetsbaarder geworden. “Dit komt omdat het systeem, net als alle complexe systemen, op de rand van chaos balanceert. Er is geen sprake van een evenwicht, maar van voortdurende aanpassing. Een relatief kleine verstoring aan de rand van het netwerk kan ertoe leiden dat het volledig in elkaar stort."

En dat is precies wat er een jaar of vijf geleden gebeurde. Een relatief kleine verstoring zette het systeem op rood, namelijk betalingsachterstanden op Amerikaanse subprime-hypotheken. “Het kantelde de chaos in en het scheelde niet veel of het complete systeem was in elkaar geklapt."

Nog meer parallellen met de Grote Depressie
We weten allemaal wat er daarna gebeurde. “We kregen een herhaling van de Grote Depressie die duurde tot aan de zomer van 2009. Toen werd er krachtig ingegrepen, met name door de Fed en het Amerikaanse ministerie van Financiën, en raakten we uit de vrije val,” aldus professor Ferguson.

Maar daarmee was het verhaal helaas niet afgelopen. Volgens professor Ferguson zijn er zorgwekkende parallellen tussen de jaren dertig van de vorige eeuw en nu. “Zal de geschiedenis zich herhalen?” vroeg hij. “Want wat er gebeurde was dat in de zomer van 1931 een Europese bankencrisis de tweede helft van de Grote Depressie inluidde.” Het ging om de Oostenrijkse bank Creditanstalt die in mei 1931 failliet ging. “Misschien is nu wel sprake van eenzelfde reeks gebeurtenissen.” Dit keer is het de malaise in de Spaanse bankensector die tot onrust leidt.

Wat is de oorzaak van deze crisis?
Wat is nu echt de oorzaak van deze crisis? Dat is belangrijk om te achterhalen, want volgens Ferguson heeft een verkeerde diagnose van de oorzaken geleid tot verkeerd ingrijpen. Hierdoor kan de situatie nog verder verslechteren.

Volgens Ferguson geeft Paul Krugman een goed voorbeeld van de conventionele manier van denken over de oorzaken van de crisis. Hij wijst daarbij op deregulering. “Over het algemeen wordt gedacht dat de crisis is veroorzaakt door deregulering. Het gevaar bestaat dat deze visie aan beide zijden van de Atlantische Oceaan een conventionele wijsheid wordt. Volgens mij is dit een sprookje," zegt professor Ferguson. “De crisis is niet veroorzaakt door een gebrek aan of de afwezigheid van regelgeving. De crisis is veroorzaakt door gebrekkige regelgeving. Dit sprookje moet uit de wereld.”

Professor Ferguson is van mening dat de crisis een totaal andere oorzaak heeft. “Niets van wat er fout ging in het Amerikaanse bankwezen zou zijn voorkomen door handhaving van de wet Glass-Steagall in het wetboek,” argumenteert hij. Volgens hem waren Countrywide, Washington Mutual en Lehman Brothers ook wel omgevallen als deze wet, waarmee een strikte scheiding werd opgelegd tussen commercial banking en investment banking, nog van kracht was geweest. De “sterk gereguleerde instellingen” vormden de epicentra van de crisis.

Ferguson meent dat niet alleen de gebrekkige regelgeving maar ook een aantal andere factoren een bijdrage aan de huidige crisis hebben geleverd. Een daarvan bestond uit fouten in het monetaire beleid. “De Fed heeft compleet gefaald in het voeren van een effectief monetair beleid, vooral in de periode 2002 tot 2004,” stelt hij.

Vooral Fed-voorzitter Alan Greenspan volgde “een volledig onjuiste monetaire beleidstheorie”. Hij meende namelijk dat een centrale bank zich bezig moest houden met het verankeren van kerninflatieverwachtingen en koersbewegingen moest negeren. “Dit was een verbijsterend grote fout in de economische theorie. De Fed had een machtspositie. En koos ervoor daar misbruik van te maken.”

Andere factoren die daaraan bijdroegen waren de enorme hoeveelheid vreemd vermogen op bankbalansen, fouten van of strijdige belangen van kredietbeoordelaars, een politiek verstoorde Amerikaanse huizenmarkt, manipulatie van de Chinese munt en de afwezigheid van regelgeving voor afgeleide instrumenten.

Geen regelgeving? Maar is dat niet precies waar Krugman et al steeds voor pleiten? “Alleen bij afgeleide instrumenten mag de afwezigheid van regelgeving worden aangevoerd wat mij betreft,” verklaart Ferguson, waarbij hij doelt op de rol die afgeleide instrumenten hebben gespeeld bij het omvallen van verzekeraar AIG. ”ik geloof alleen in dat stukje van het verhaal.”

Gebrekkige regelgeving bestrijden met nog slechtere regels
Het feit dat het “dereguleringsargument” algemeen is geaccepteerd, heeft ernstige gevolgen gehad: de invoering van niet mis te verstane regels in de financiële sector. En volgens Ferguson wordt het daar niet beter van. De situatie verslechtert alleen maar. “We hebben een probleem. En dat probleem is groter dan we allemaal denken. We proberen het probleem van een slecht gereguleerd en complex systeem te verhelpen met nog slechtere regels,” stelt hij.

Op grond van de wet van de onbedoelde consequenties is hij van mening dat deze nieuwe financiële regels, die complexer zijn dan de bestaande regels en het beeld veel meer vertekenen, ervoor zorgen dat “precies het tegenovergestelde” wordt bereikt van wat regelgevers en wetgevers voor ogen hadden. Of zoals Ferguson al eerder benadrukte: door een complex systeem te reguleren met complexe regelgeving, wordt het systeem nog kwetsbaarder.

Basel III: “een en al ellende”
Om te beginnen is Ferguson helemaal niet te spreken over Basel III. Net nu de wereldeconomie weer een beetje op begint te krabbelen, worden de banken gedwongen om óf hun hoeveelheid kapitaal enorm op te schroeven óf hun balansen drastisch terug te brengen.

Dit zijn de cijfers: Volgens Fitch, zegt Ferguson, moeten de 29 grootste banken in de wereld nog eens USD 566 miljard aan nieuw kapitaal bijeen zien te brengen of USD 5,5 biljoen aan vermogen zien kwijt te raken voor 2018. “Dat is pas een goede impuls voor de wereldeconomie,” merkt hij zuur op. "Basel is een ramp. En met elk akkoord werd het erger. Uiteindelijk zorgt Basel voor een en al ellende.”

Dodd-Frank is een goed voorbeeld van slechte wetgeving
Terwijl de banken te maken krijgen met de gevolgen van Basel III, wordt op nationaal niveau ook nog eens een reeks wetten van kracht. Ferguson neemt als voorbeeld The Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act. De Amerikaanse president Barack Obama ondertekende deze wet in 2010.

Ferguson vindt de “belangrijkste nieuwe financiële wet ter wereld” overdreven, vaag en slecht opgesteld.

Ferguson merkt op dat de 2.319 pagina's tellende Dodd-Frank wet eist dat 243 nieuwe regels worden opgesteld, 67 onderzoeken worden uitgevoerd om te kijken of de regels nodig zijn en 22 periodieke verslagen worden gepubliceerd. Dankzij de wet verdwijnt er weliswaar een regelgever, maar er komen twee nieuwe voor in de plaats.

Ook dreef hij de spot met de uitgebreide en irrelevante details van de wet. Artikel 232 (“een van mijn favorieten”) gaat over het oprichten van een Office of Minority and Women Inclusion in elke Amerikaanse regelgevende instantie. Artikel 750 gaat over een nieuwe Interagency Working Group op de kooldioxidemarkt. En in artikel 1502 staat welke mineralen als “conflictvrij” mogen worden bestempeld.

Maar dat is nog niet alles. “De echte kern van de Dodd Frank Act is het besluitvormingsmechanisme voor the SIFI's (de financiële instellingen die belangrijk zijn voor het systeem).” Als deze SIFI's falen, vallen ze onder de verantwoordelijkheid van de minister van Financiën, de FDIC, de D.C. District Court en de D.C. Court of Appeals. “Het grappige is dat de Fed geen rol speelt in het besluitvormingsmechanisme voor de SIFI's,” merkt hij op.

“De huidige discussie over regelgeving zou op zich best vermakelijk zijn als het allemaal niet zo vreselijk droevig was,” concludeert hij.

Walter Bagehot schiet te hulp
Dus wat is de oplossing? Wat kan ervoor zorgen dat ons complexe systeem minder kwetsbaar wordt? Ferguson stelt voor dat het tijd is voor wat inspiratie van de negentiende-eeuwse Engelse schrijver Walter Bagehot, redacteur van The Economist en Britse grondwetspecialist.

Ferguson omschrijft Bagehot’s boek Lombard Street uit 1873 als een van de “aanraders” voor iedereen die geïnteresseerd is in financiële geschiedenis. “Bagehot adviseert in een crisis dat de centrale bank bereid moet zijn royaal leningen te verstrekken tegen een hoge rente bij een goed onderpand. Dat is de bekendste zin in het boek. Ongetwijfeld is het u opgevallen dat de centrale banken in de huidige crisis slechts één van deze aanbevelingen hebben opgevolgd. Ze hebben veel leningen verstrekt, maar tegen een laag tarief bij onderpand van slechte kwaliteit.”

Toch denkt Ferguson dat Bagehot ook op andere terreinen relevant is voor de oplossing van de huidige crisis. “Bagehot stelt dat een complex systeem alleen stabiel kan zijn bij eenvoudige regelgeving.” Juist door complexe regels wordt het allemaal erger. Die eenvoud blijkt uit vier lessen die professor Ferguson trekt uit het boek van Bagehot.

De vier lessen van Bagehot

1. Bagehot adviseert één, zeer machtige regelgever waarvan de verantwoordelijkheden aansluiten bij het monetaire beleid en het toezicht in iedere jurisdictie. “Ik zou graag een stel krachtige centrale banken willen…met echte en geloofwaardige bevoegdheden. Een vergadering van deze banken doet er ook daadwerkelijk toe," aldus professor Ferguson.

2. De mensen aan de top van deze regelgevende instantie moeten niet alleen veel ervaring hebben, maar moeten ook - in Bagehots termen - “terughoudend” zijn. Ze moeten risico mijden.

3. “Ze moeten zeer discreet zijn bij het inzetten van hun bevoegdheden,” aldus Ferguson. “Zo discreet zelfs dat marktpartijen niet weten welke regels zij hanteren.” Hij geeft toe dat het hier om “anti-transparantie” gaat.
Ferguson voegt daaraan toe dat een bevoegdheden bestaat uit het vermogen om “exemplarische straffen uit te delen”. “Zonder dit soort straffen, zonder het periodieke ingrijpen van een regelgever om anderen de stuipen op het lijf te jagen, is er geen financiële stabiliteit,” stelt hij. “Het enige wat wangedrag kan beteugelen is angst: angst om de gevangenis in te gaan.”
Maar de huidige crisis kent dit niet. "We hebben de belangrijkste aanstichters van deze crisis niet gestraft,” stelt hij. “Dit is een grote fout in de wetgeving."

4. De vierde les die Ferguson van Bagehot heeft geleerd, is het belang van kennis over financiële geschiedenis voor diegenen die de crisis moeten beteugelen. Hij wijst erop dat bijna geen enkele financiële regelgever in 2007 en 2008 hier kennis van had. De enige uitzondering was Ben Bernanke, een expert op het gebied van de Grote Depressie. “Als de voorzitter van de Fed destijds kwantitatief beleid had gevolgd, zaten we nu mogelijk in een grote depressie,” zegt hij.

Deel deze pagina: