By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

Robeco uses cookies to analyze your visit to this site, to share information via social media and to personalize the site and advertisements in line with your own preferences. By clicking on agree or by continuing on this site, you agree to the above. More information and adjusting cookie settings.

AGREE

By continuing on this site you have agreed to cookies being placed and accessed by this website. More information and adjusting cookie settings.

De ‘bad bank’ van Spanje: goede bedoelingen stranden door gebrekkige uitvoering

12-12-2012 | Visie | Peter van der Welle

Hoewel Sareb, de nieuwe 'bad bank’ van Spanje, een stap in de goede richting is, wijst de financiële en operationele structuur van deze instelling erop dat de ambitieuze doelstellingen niet zullen worden gehaald. Spaanse staatsobligaties blijven daardoor onder druk staan.

De 'bad bank' die de Spaanse regering in het leven moest roepen als voorwaarde om EUR 100 miljard te kunnen lenen, zoals in de zomer afgesproken met Europese leiders, is op 1 december volledig operationeel geworden. (Zie kader "Waarom Spanje een ‘bad bank’ nodig heeft".)

De rol van vermogensbeheerder Sareb is het overnemen van slechte activa van banken die geherstructureerd worden. De kans van slagen lijkt niet zo groot. 
 
Doel is het overnemen van slechte activa
Wat probeert Sareb precies te bereiken? En waarom zal dit waarschijnlijk niet lukken? Sareb’s doel is de portefeuilles met hypothecaire leningen en activa van deelnemende banken ordentelijk te beheren en weer af te stoten binnen een tijdsbestek van maximaal 15 jaar.

In eerste instantie zal Sareb activa overnemen van de zogenoemde 'groep 1' banken, zoals staat beschreven in de overeenkomsten met de trojka (EU, IMF en ECB). Groep 1 bestaat uit banken die al met officiële overheidssteun opereren. De slechte leningen die worden overgedragen zullen flink in waarde kelderen, uiteenlopend van 63% voor geëxecuteerde activa tot 32,4% voor voltooide bouwprojecten.

“Sareb zal zijn doelstellingen waarschijnlijk niet halen”

Vanuit boekhoudkundig perspectief is het doel van Sareb activiteiten af te scheiden van de balansen van commerciële banken, en zo liquiditeit vrij te maken voor die banken. Dit zou uiteindelijk moeten leiden tot hernieuwde kredietverlening.

Daarnaast wil Sareb zijn activiteiten afscheiden van de centrale overheid. De bank streeft naar een hoge deelname door de particuliere sector. Ten minste 51% van de financiering zou daarvandaan moeten komen. Dan wordt Sareb niet gezien als een overheidsactiviteit in de tekortencijfers van Eurostat. 
 
Veelbelovend initiatief
Het initiatief van Sareb ziet er veelbelovend uit. De Spaanse bankensector wordt geconfronteerd met grote uitdagingen in het huidige proces van schuldafbouw in een verslechterende macro-economische omgeving. Tegelijkertijd is het duidelijk dat het aanhoudende herkapitalisatieproces aan een upgrade toe is. Nu het ESM nog steeds niet in staat is banken rechtstreeks te kapitaliseren door de afwezigheid van een EU-brede toezichthouder op banken, is het opzetten van Sareb een nieuwe aanloop naar verbeterde bankbalansen.

Dit initiatief toont aan, dat Spanje hard zijn best doet om de erger wordende crisis op te lossen en te voldoen aan de voorwaarden van de trojka om de lening van EUR 100 miljard te ontvangen. Dit is een positief punt. En er kunnen nog drie belangrijke positieve punten worden vastgesteld:

  • Sareb richt zich speciaal op de meest geplaagde sectoren, de huizenmarkt en de bouwsector, waardoor het de pijn van banken verlicht door liquiditeit vrij te maken;
  • Dit initiatief is een poging de vicieuze cirkel tussen de regering en de bankensector te doorbreken door de rol op zich te nemen die de Spaanse regering in de eerste fase van de crisis op de huizenmarkt had moeten spelen; en
  • De mogelijkheid voor banken om zich via Sareb te herstructureren zou het proces van het erkennen van verliezen op leningen kunnen versnellen. Hierdoor zou er meer transparantie kunnen ontstaan voor de financiële markten.

Sareb krijgt te maken met serieuze problemen
Tot zover het goede nieuws. Er zijn ook een aantal belangrijke kanttekeningen die erop wijzen dat Sareb zijn doelstellingen niet zal halen. Zo heeft het IMF al gewaarschuwd dat Sarebs gedrag als prijszetter op de Spaanse huizenmarkt kan leiden tot overloopeffecten. Volgens het IMF duiden waardedalingen van 60% erop dat onroerendgoedprijzen nog eens 20-30% kunnen dalen, wat zou leiden tot een nog diepere recessie in Spanje.

Wij zijn hier niet zeker van. Dit zou inderdaad zo uit kunnen pakken, maar wat er is gebeurd met subprime hypotheken in de Amerikaanse huizensector suggereert wat anders. Toen was het overloopeffect van subprime hypotheken naar het algemene prijspeil beperkt. 
 
Negatief punt 1: plafond voor aankopen van leningen is te laag
Een belangrijk probleem lijkt het plafond van EUR 90 miljard voor de aankoop van activa, dat is opgelegd per koninklijk decreet. Dit plafond is duidelijk te laag. Er is niet alleen al voor EUR 182 miljard aan slechte leningen erkend, maar de vooruitzichten voor de reële Spaanse economie verslechteren ook nog eens.

Dat maakt de situatie alleen maar erger. Onafhankelijk consultant Oliver Wyman heeft geconcludeerd dat er in een ongunstig scenario mogelijk EUR 270 miljard aan activa van Spaanse banken verloren gaat. Met behulp van de statistische relatie tussen werkloosheid en slechte leningen is berekend dat het percentage slechte leningen eenvoudig op kan lopen van de huidige 10,7% naar 11,6% eind 2013. 
 
Negatief punt 2: deelname particuliere sector wordt moeilijk
Hoewel het de bedoeling is dat de meeste aandelen van Sareb naar de particuliere sector gaan, wordt het waarschijnlijk moeilijk externe beleggers naar deze constructie te lokken, ondanks het doel om een jaarlijks rendement op aandelen van 14% te genereren. Dit komt doordat er nog steeds te veel onzekerheden zijn die een zware negatieve impact op de businesscase kunnen hebben. En er is inderdaad sprake van een gevaarlijke mix van huizenprijzen die blijven dalen, toenemende executieverkopen en een stijgende werkloosheid, die kan leiden tot nog meer problemen voor de Spaanse banken.

Een sterke vraag naar aandelen van Sareb zou wel een positief signaal zijn voor de vooruitzichten om op deze manier slechte leningen af te lossen. 
 
Negatief punt 3: afscheiding van de bankensector is vanaf het begin gebrekkig
Maar de betrokkenheid van de particuliere sector brengt zijn eigen problemen met zich mee. Vergeet niet dat het een formele doelstelling van het ‘bad bank’-initiatief is om de activiteiten van Sareb te scheiden van die van de commerciële bankensector. En toch hebben de grootste Spaanse banken – Santander, Caixa en BBVA – aangegeven dat ze van plan zijn te beleggen in Sareb.

“De Spaanse regering heeft zich duidelijk niet losgemaakt van de problemen op de huizenmarkt”

De deelname van deze banken wordt waarschijnlijk opgevat als een verzekeringspremie die wordt betaald om deel te nemen in een toekomstig reddingsplan van de trojka als ook deze hogergewaardeerde banken worden geraakt door de economische crisis. Deze drie banken zijn immers betrokken bij 43% van het totaal aan uitstaande binnenlandse leningen en zijn misschien niet in staat besmetting te voorkomen in een ongunstiger scenario.

Het probleem is echter niet alleen dat de grootste aandeelhouders van Sareb zelf commerciële banken zijn. Volgens de richtlijnen van Sareb kunnen leningen aan banken worden verstrekt om hun herstel te ondersteunen en de waarde van hun activa te verbeteren. Deze clausule is duidelijk in tegenspraak met de formele doelstelling om de activiteiten van Sareb af te scheiden van die van de commerciële bankensector.

Negatief punt 4: afscheiding van de overheid is niet bereikt
Ook hiermee houdt het aantal gebreken in de opzet van de regeling niet op. Dat komt doordat de doelstelling om Sareb af te scheiden van de overheid niet is behaald. De uitgifte van obligaties door Sareb wordt namelijk gegarandeerd door de Spaanse regering, die daardoor dus meer verplichtingen heeft.

Negatief punt 5: zware operationele uitdagingen
Tot slot moeten de operationele uitdagingen niet worden onderschat. Het zal moeilijk zijn schaalvoordelen te creëren in een geografisch gespreide portefeuille vanwege agencykosten, ondanks het voornemen van Sareb om de beste ‘hypothekers’ in te huren.

Tot slot: obligaties blijven onder druk staan als doelstellingen niet worden gehaald
We kunnen concluderen dat de financiële structuur van de Sareb niet sterk genoeg lijkt om te voldoen aan de ambitieuze doelstellingen. Bovendien is Sareb kwetsbaar en inefficiënt door de operationele structuur.

Sareb zal dus waarschijnlijk niet voldoen aan de doelstellingen van de trojka, waardoor de Spaanse regering zich duidelijk niet los heeft kunnen maken van de aanhoudende problemen op de huizenmarkt. Als premier Mariano Rajoy weigert verdere hervormingen door te voeren, kan dit dreigende gevaar de rente op Spaanse staatsobligaties de komende tijd onder druk blijven zetten.

Waarom Spanje een ‘bad bank’ nodig heeft

Het Spaanse verzoek in juni om externe financiële steun werd ingegeven door de aanhoudende herstructurering van en schuldafbouw in de geplaagde bankensector. Spaanse banken leden onder het barsten van de zeepbel op de huizenmarkt, en de daaropvolgende recessie. Het percentage slechte leningen staat nu op 10,7% van de uitstaande leningen.

In grafiek 1 is te zien dat het percentage slechte leningen de werkloosheid volgt, wat de nauwe samenhang tussen ontslagen in de reële economie en de problemen op de balansen van banken benadrukt. Het officieel erkende bedrag aan uitstaande slechte leningen is opgelopen tot EUR 182 miljard. Ten minste 78% hiervan is gerelateerd aan de bouwsector en de huizenmarkt.

Grafiek 1: werkloosheid en slechte leningen zijn nauw verbonden

Grafiek 1: werkloosheid en slechte leningen zijn nauw verbonden

Bron: Bank of Spain, Bloomberg, Robeco

De Spaanse regering zocht hulp op grond van de voorwaarden en bepalingen van het Europese Financiële Stabiliteitsfonds (EFSF). Op 20 juli stemden de Europese leiders in om Spanje EUR 100 miljard te lenen, maar wel onder strikte voorwaarden. Spanje moest daarom op meerdere fronten snel actie nemen.

Ten eerste moest het gegevens over het toezicht op de bankensector verstrekken, met name van banken die belangrijk zijn voor het systeem. Het IMF had tijdens een eerdere controle geconcludeerd dat het Spaanse toezicht op banken nalatig was en dat er ruimte was voor verbetering.

Ten tweede moest de regering hervormingsplannen opstellen voor de meest geplaagde banken en alle relevante informatie verschaffen aan een onafhankelijke consultant (Oliver Wyman). De regering vroeg Oliver Wyman stresstests uit te voeren voor het bankensysteem om de behoefte aan herkapitalisatie aan te tonen. Ten derde moesten banken die als zwak uit de stresstests kwamen, met hervormingsplannen komen.

Tot slot was Spanje genoodzaakt een vermogensbeheerder in het leven te roepen om de balansen van banken op te schonen. Het afgelopen halfjaar heeft Spanje vooruitgang geboekt op deze punten – vooral met het oprichten van Sareb.


Deel deze pagina: